'Mensen, er mag bewogen worden'

Het thema van de Boekenweek leidt ertoe dat schrijvers hun oude muziekinstrument uit de kast halen om het publiek te vertederen. Dat is niet altijd verheffend.

'Duet' van Manon Uphoff is een van de zes toneelscènes rond het thema van de Boekenweek die gisteren werden verbeeld in de Utrechtse Stadsschouwburg Foto:Evelyne Jacq Europa. Nederland, Utrecht, 17-03-2006 productie van stadschouwburg utrecht. 'De vertolking', toneelscenes van zes prozaschrijvers over het thema van de boekenweek 2006. deze scene "duet' van Manon Uphoff, Foto:Evelyne Jacq F oto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

'Breng er wat leven in, Kees', riep een jazzliefhebber vanuit de zaal. Hij, en vele anderen, waren woensdagavond in het Amsterdamse Bimhuis getuige geweest van een verstilde Remco Campert die zijn gedicht Lamento had voorgedragen, begeleid door Corrie van Binsbergen en band. Het geconcentreerde experiment van woord en muziek beviel de trouwe gast van het jazzhuis kennelijk allerminst. 'Thuis staat Talpa aan, dus als u zich nu gewoon omdraait en naar huis gaa', adviseerde de toegeroepen Kees van Kooten.

Van Kooten en Campert waren samen met Toon Tellegen, Renate Dorrestein en Josse de Pauw de gasten van gitarist-componist Corrie van Binsbergen. De schrijvers lazen voor, de musici speelden en vulden aan. Bij Dorrestein en De Pauw - die beiden deze avond ook een luisterboek presenteerden - ging het om een dialoog tussen tekst en muziek. Bij de drie anderen ging het vooral om begeleiding. De naar wat leven snakkende man kon zijn hart pas ophalen toen jazz-jockey Jules Deelder kwam die de hele avond afsloot. Maar ook hij riep na het tweede plaatje al uit: 'Mensen, er mag bewogen worden.'

De eerste dagen van de boekenweek gaven een voorschot op wat komen gaat. Er zullen de komende dagen in het hele land auteurs optreden die na twintig jaar hun oude muziekinstrument uit de kast hebben gehaald om het publiek te vertederen. Maar uit het optreden in het Bimhuis bleek dat de schrijvers die zich beperken tot voordracht uit eigen werk en samenwerking met de musici, mooie momenten weten neer te zetten.

De boekenweek-organisator CPNB werkte al vaker samen met andere instanties, maar dit jaar werden er in verband met het thema 'literatuur en muziek' grote organisaties als North Sea Jazz Festival, Holland Festival en Lowlands bij betrokken: de meeste van deze festivals vinden volgende week plaats. Maar er zijn ook kleinschaliger initiatieven, zoals 'De Vertolking', gisteren in de Utrechtse Stadsschouwburg.

Het idee om acteurs te laten werken met teksten die bij het boekenweekthema pasten, begon in 2002 al toen het thema 'hebban olla vogala nestas' was. Gisteravond zaten zes acteurs op plastic tuinstoeltjes met ieder een functionerende draaitafel onder zijn of haar hoede. Elvisfans, hysterische sopranen, alten en bassen, leden van de punkband Schaamschurft, conservatoriumklanten - ze kwamen allemaal langs in scènes geschreven door Martin Bril, Anna Enquist, Ronald Giphart, Ingmar Heytze, Arthur Japin en Manon Uphoff.

Het zou te ver gaan om te zeggen dat de muziek hier veel ruimte kreeg. De schrijvers van deze dialogen leken eigenlijk geen van allen goed raad met muziek. In het ene verhaal werd gezocht naar de mogelijkheid om vooral niet méér te horen, terwijl in de andere scène een punkband compleet flopt tijdens een tournee in Japen. Er was een afgestudeerde pianist die cynische praat uitsloeg, en twee broers die jaarlijks nog rouwden om de vetzucht van Elvis ('Ik droom er wel eens van. Jij toch ook? Je valt van je wc en je bent te dik om op te staan.'). Stilte werd er als iets hoopvols gezien, omdat stilte nog de hoop biedt dat hij op een dag doorbroken wordt.

Veelzeggend, dat muziek kennelijk toch niet gemakkelijk is om te zetten in tekst. Maar dat klank en ritme samen kunnen vallen met het woord bleek wel toen Japin woensdagavond het startschot gaf voor zijn lezingentoer door het land in boekhandel Broese Keming te Utrecht. Hij lás niet, maar dróeg voor - alsof al zijn teksten theatermonologen zijn.

Het gehoor leek compleet in de ban van de schrijver van het boekenweekgeschenk, wellicht niet alleen door Japins voordracht, maar ook door zijn enigszins kokette opening: 'Door alle verhalen in de media weet u meer van mij dan ikzelf nog kan vertellen. Volgende keer verzin ik een geheel nieuwe autobiografie, eentje die ook klopt, maar geheel anders is, waarin de leuke momenten van vroeger niet allemaal op de achtergrond komen.'

Na deze 'bekentenis' nam Japin zijn toehoorders vervolgens mee in de wereld van zijn boeken, 'die eigenlijk heel veel over mijzelf zeggen.' En dat in alleen al deze week drie keer en volgende week ook nog zeven keer.

De vertolking nog te zien: 18 maart om 20.30 in de Stadsschouwburg Utrecht. Info over de lezingen van Arthur Japin: www.arthurjapin.nl. Voor alle activiteiten tijdens de boekenweek: www.boekenweek.nl