Capsule met celkweek in het oog kan het netvlies herstellen

Amerikaanse oogartsen hebben met succes een unieke capsule aangebracht, achter in het oog van tien patiënten met een aangetast netvlies. Het implantaat, zo groot als een lange rijstkorrel, zat vol met genetisch gemanipuleerde cellen. Dankzij een extra gen in het DNA, gaven de ingebrachte cellen zes maanden lang een eiwit af dat het netvlies gedeeltelijk weer herstelde. (PNAS, 7 maart).

De tien patiënten leden aan de erfelijke oogziekte retinitis pigmentosa, een aandoening waarbij de lichtgevoelige cellen op het netvlies langzaam afsterven. Dit leidt eerst tot nachtblindheid en later tot zwarte randen of zelfs gehele blindheid. Voor retinitis pigmentosa is nog geen therapie beschikbaar. Wel is al jaren een eiwitje bekend dat het netvlies bij proefdieren kan herstellen, ciliary neurotrophic factor (CNTF) geheten. Maar CNTF werkt alleen als het continu in lage concentraties het netvlies bereikt. Via de bloedbaan lukt dit niet, dus patiënten zouden voortdurend moeten druppelen.

Dat is onpraktisch, en daarom heeft het biotechnologiebedrijf Neurotech dit implantaat ontwikkeld. Door het omhulsel, een membraan, kunnen geen cellen. Zo kunnen de gemanipuleerde cellen niet 'ontsnappen', en de immuuncellen van de patiënt kunnen niet bij de ingebrachte cellen, wat beschermt tegen een afweerreactie. Wel kunnen voedingsstoffen en zuurstof door het omhulsel om de ingebrachte cellen in leven te houden.

Het implantaat bleek bij deze eerste proef, op het Nationaal Ooginstituut in Bethesda, inderdaad veilig: De patiënten vertoonden geen immuunreactie. En toen de chirurgen na zes maanden het implantaat weer uit het oog verwijderden zaten er nog evenveel levende cellen in als op dag 1. Die cellen produceerden samen ook nog evenveel CNTF. Eén patiënt liep wel staar op, maar volgens de onderzoekers kwam dit doordat een chirurg niet helemaal goed sneed.

Door het implantaat was de helft van de patiënten beter gaan zien, en een half jaar later waren hun ogen niet minder geworden. De vijf andere patiënten hadden niks aan het implantaat gehad. De onderzoekers zien implantaten met gentech cellen niettemin als een veelbelovende therapie. Niet alleen bij oogaandoeningen, maar ook bij andere zenuwaandoeningen zoals de spierziekte ALS.

Marianne Heselmans