Afspiegelen is uit en profileren is in

De Amsterdamse wethouder Griffith (VVD) noemde gisteren het feit dat haar partij in de college-onderhandelingen in de hoofdstad buitenspel is gezet 'een historische gebeurtenis'. Daarin heeft zij in zekere zin gelijk, maar anders dan zij bedoelde. Natuurlijk is het zuur voor de liberalen dat zij plots in de berm zijn beland. Maar zulke dingen kunnen nu eenmaal gebeuren.

De ontwikkelingen in Amsterdam ontlenen hun belang aan het feit dat zij een illustratie zijn van een landelijke trend. Die is dat lokale politici in tegenstelling tot de brede afspiegelingscolleges van vroeger nu politiek geprofileerde gemeentebesturen willen vormen. De achtergrond hiervan is de toegenomen politisering van het lokaal bestuur door de invoering van het duale stelsel in de gemeentepolitiek. Daarbij staan gemeenteraad en bestuurscollege meer tegenover elkaar dan voorheen doordat wethouders niet langer deel uitmaken van een fractie in de raad.

Mogelijk ook is de politisering het gevolg van het polariserende optreden van de 'Leefbare' partijen. Dat lijkt het geval te zijn in Rotterdam. Daar lukt het de gemeentelijke informateur tot nog toe niet om beide grote fracties, PvdA en Leefbaar Rotterdam, in één college te krijgen. Vanuit het oogpunt van de Nederlandse bestuurlijke traditie was dit wel gebruikelijk. De gedachte was dat tegenstellingen in de samenleving die worden weerspiegeld door politieke partijen met elkaar worden verzoend door samenwerking in het college van B en W.

Voorman Pastors van Leefbaar Rotterdam stelt zich op het standpunt dat de kiezer juist gevraagd heeft om duidelijkheid. Wie op Pastors stemde, wilde geen Van Heemst (PvdA) en omgekeerd. Daarin schuilt een kern van, populistische, waarheid. Pastors, die onlangs de oprichting aankondigde van zijn landelijke partij Niet Lullen Maar Poetsen (NLMP), kan landelijk met dit soort duidelijkheid nog ver komen. Maar in het geval van Rotterdam ligt de situatie na de verkiezingsuitslag een slag gecompliceerder. De scheiding tussen Leefbaar en PvdA markeert wel een grens tussen autochtoon en allochtoon, maar tussen beide partijen bestaat ideologisch eigenlijk weinig verschil. Duidelijke politieke verhoudingen zijn goed voor de democratie, maar een politieke segregatie langs etnische grenzen is, het werd hier al eerder opgemerkt, een voorbode van onheil.

Ook uit kleinere gemeenten zoals Goes komen berichten die duiden op een neiging onder lokale bestuurders om niet het compromis te zoeken, maar de confrontatie. In Goes won de PvdA de verkiezingen, maar werd zij geconfronteerd met een coalitie van CDA, SGP en VVD . Opmerkelijk genoeg werd dat verbond gesmeed op de 'biddag voor gewas en arbeid'. De verkiezingen werden nota bene op verzoek van de SGP, om de biddag te respecteren, op dinsdag gehouden. De les die landelijk geleerd kan worden van deze Fernandel-politiek is dat gemeenteraadsverkiezingen gewoon weer op woensdag kunnen worden georganiseerd. Het respect voor de biddag was misplaatst.

Het lijkt erop dat de trend van de profileringspolitiek wordt voortgezet op nationaal niveau. Tijdens de campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen koos de VVD voor een aanval op de PvdA. Aspirant-lijsttrekker Rutte zette na de uitslag die lijn door. En in kringen van PvdA, SP en GroenLinks, wordt al langer gesproken over een links kabinet na een progressieve stembuszege bij Kamerverkiezingen. SP-leider Marijnissen en zijn collega Halsema van GroenLinks hebben zich ook hiervoor uitgesproken. PvdA-aanvoerder Bos en CDA-leider Balkenende zouden ook tijdig duidelijkheid moeten geven. Wil Balkenende zijn karwei afmaken in een volgend kabinet? Wil Bos straks over links? De kiezer heeft er recht op om dat te weten.