Nucleair enthousiasme

Dit is de eerste 'In de wereld' column van Juurd Eijsvoogel, redacteur internationale betrekkingen, voormalig correspondent in de Verenigde Staten en ex-adjunct-hoofdredacteur. Deze rubriek zal om de week op vrijdag verschijnen. Vandaag is op www.nrc.nl ook het Weblog Wereld begonnen, verzorgd door Eijsvoogel en chef Opinie Marc Leijendekker. Op dit weblog (www.nrc.nl/weblog/wereld) wordt iedere werkdag verwezen naar spraakmakende artikelen op internet over internationale politiek en grensoverschrijdende problemen.

Liefhebbers van vuurwapens in Amerika zijn meestal goed bewapend met argumenten. Een favoriete dooddoener is de kreet: 'Guns don't kill people, people do'. Dus waarom zou je het vuurwapenbezit willen beperken? Zorg liever dat de mensen zich beter gedragen.

Begin deze maand leek het wel of president Bush deze glasheldere drogreden van toepassing had verklaard op een van de meest complexe kwesties in de internationale politiek: het voorkomen van de verspreiding van kernwapens. Op bezoek in India gaf hij de nucleaire status van dat land zijn zegen.

Een extra kernmacht in de wereld is niet zo'n punt meer, was zijn boodschap, zolang het maar een verantwoordelijke democratie is. Zolang het maar India is (een strategische partner en economie in opkomst) en niet het autoritaire en vijandige Iran. Want nukes don't kill people, states do. En wie zal ontkennen dat het heel wat uitmaakt of India over kernwapens beschikt, of een land waarvan de president spreekt over het van de kaart vegen van Israël?

Bush brak in India welbewust met een beginsel dat decennialang een hoeksteen was van het Amerikaanse buitenlands beleid - en van de hele wereldorde. Onder het Non-proliferatieverdrag (NPV), dat de verspreiding van kernwapens moet tegengaan, mag geen splijtstof en nucleaire technologie worden geleverd aan landen die zich niet bij dat verdrag hebben aangesloten - ongeacht de aard van het regime van zo'n land.

Alleen wie het verdrag ondertekent en afziet van kernwapens kan nucleair materiaal kopen. Want, was de gedachte, hoe minder kernmachten en kernwapens in de wereld, hoe veiliger.

Maar gelden die regels nog wel, nu de Amerikaanse regering op eigen houtje voor India een uitzondering heeft gemaakt? Bush verwelkomt het land, een kernmacht die het NPV nooit heeft ondertekend, hartelijk in de nucleaire club - en stelt het atoomtechnologie en splijtstof in het vooruitzicht. In ruil daarvoor laat India internationale inspecteurs toe in tweederde van zijn nucleaire installaties (niet in de militaire).

De wereld lijkt amper van de schrik bekomen. Wat betekent dit? Heeft Bush hiermee het Non-proliferatieverdrag ernstig of zelfs fataal ondergraven, zoals critici beweren? Gelóóft hij eigenlijk nog wel in dat verdrag? Of heeft hij het heimelijk al afgedankt - en zegt hij dat alleen nog niet hardop zolang de nucleaire ambities van Iran nog afgeremd moeten worden met een beroep op datzelfde verdrag?

Het kan niet worden uitgesloten. De regering-Bush heeft het nooit erg gehad op grote multilaterale organisaties en verdragen, die maar lastige inperkingen zijn op de soevereiniteit.

En het NPV heeft hoe dan ook veel van zijn glans verloren en is zeker niet waterdicht. Kunnen we ons er nog wel op verlaten? Behalve India hebben ook Pakistan en Israël het nooit getekend en alle drie hebben ze kernwapens ontwikkeld. Noord-Korea zegt ze ook al te hebben en Iran wordt ervan verdacht erop uit te zijn. Libië was een heel eind op weg (lange tijd zonder dat de wereld het merkte), totdat het er onder druk mee instemde te stoppen. En de vijf oorspronkelijke kernmachten - de VS, Rusland, China, Groot-Brittannië en Frankrijk - maken weinig werk van het streven naar nucleaire ontwapening, waartoe het Non-proliferatieverdrag hen verplicht.

Misschien heeft het verdrag zijn langste tijd wel gehad. Maar als dat zo is, dan lijkt een plan B geen overbodige luxe. Vooral nu we een comeback meemaken van nucleaire initiatieven. In de eerste plaats voor energieopwekking (wat tot militaire toepassingen kan leiden, zie de kwestie-Iran). Maar er is meer. De Amerikaanse regering werkt hard aan de modernisering van haar arsenaal. De Britten zouden daar ook mee bezig zijn. En de Franse president Chirac werd onlangs nog 'gevaarlijk nucleair enthousiasme' verweten door oud-premier Rocard. Die hekelde Chirac omdat hij, om de relevantie van zijn kernwapen te bewijzen, had gedreigd het te zullen inzetten als Frankrijk wordt aangevallen door terroristen.

Als we een nieuw nucleair tijdperk binnengaan, en daar begint het op te lijken, een tijdperk met nieuwe regels en nieuwe machtscentra, dan gaat dat de hele wereld aan. Het akkoord dat Bush sloot met India heeft nog de instemming nodig van het Amerikaanse Congres, en ook van de zogeheten Nuclear Suppliers Group, de groep van 44 landen (waaronder Nederland) die afspraken heeft gemaakt over de export van nucleair materiaal en gevoelige technologie.

Voordat die instemming wordt gegeven, zal in de politiek de vraag aan de orde komen of dat niet het einde van het Non-proliferatieverdrag betekent. En of er eigenlijk wel een geloofwaardig alternatief is. Voorlopig is daarvan weinig te zien.

    • Juurd Eijsvoogel