Mozart, olé, olé, olé

Het verhaal is bekend, maar het blijft spannend. Nederland was bijna schuldig geweest aan de dood van een nog jongere Mozart. Toen het negenjarige wonderkind namelijk met zijn ouders en zuster op tournee door Europa ging, kwamen ze ook in Nederland terecht. Met een aanzienlijk bedrag werd vader Mozart verleid even bij de stadhouderlijke Oranjes langs te gaan. Wolfgang werd hier zwaar ziek en lag zo'n beetje op sterven. Hoewel ons vaderland dus schuldig lijkt aan omkoping en poging tot doodslag, is het toch wat overdreven om te beweren dat met Mozarts verblijf hier de bouwstenen voor zijn oeuvre zijn gelegd, zoals de inzet is van twee werken over Mozart en Nederland. Zeker voor wie bedenkt dat volgens vader Mozart het niveau van de Nederlandse muzikanten bedroevend laag was.

De Mozarts, 1763 Uit besproken boek Vader Mozart en zijn twee muzikale wonderkinderen, Nannerl en Wolfgang Amadeus Illustratie uit Arthur Hutchings: Mozart , de mens. Uitg. Phonogram, 1976 / DPA / Reuters REUTERS

Mozart voor chauvinisten - dat lijkt de inzet van twee uitgaven over deze episode in een jaar dat bol staat van de Mozart-uitgaven. De eerste is het luisterboek Mozart & de Lage Landen (eerder uitgezonden door VPRO-radio 4, en nog gewoon te beluisteren op de website) met twee cd's, die beide een episode uit het leven van Mozart behandelen: eentje over de tournee door Europa, met de tussenstop in Nederland; de ander over Mozarts contact met de Nederlandse ex-diplomaat Van Swieten in Wenen. Door Van Swieten maakte Mozart intensief kennis met de fuga's van Bach, maar deze Van Swieten werd ook - overigens geheel ten onrechte - verantwoordelijk gehouden voor de belabberde begrafenis van Mozart.

Wat de opzet sympathiek maakt, is dat de verhalen worden afgewisseld met de muziek die net daarvoor aan de orde is gekomen. Zo is de tweede cd dus rijkelijk bedeeld met Mozarts fuga's die de verhalen verlevendigen. Het heeft wel iets weg van de EMI-serie “kinderen en klassieke muziek' waarin een verhaal uit het leven van een componist wordt verteld, deels gebaseerd op feiten en deels gefictionaliseerd, afgewisseld met fragmenten uit diens oeuvre (Beethoven woont boven en Het lied van de nachtegaal, over Antonio Vivaldi). Hoewel de dubbel-cd Mozart en de lage landen niet op kinderen mikt, is de opzet vergelijkbaar.

Dat de documentaire bovendien grondig is gedocumenteerd, blijkt uit Jos van der Zandens boek Wolfgang Amadeus Mozart in de Lage Landen. Hoewel het boekje meer vertelt over de achttiende eeuw dan over de Mozarts - hoe lastig is het als een wiel van de koets breekt en hoe duur het is om te reizen? - wil het toch vooral de rol van Nederland in Mozarts muziek laten zien.

De contemporaine getuigenissen zijn fraai. De Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant kijkt uit naar de komst van de componist, bij monde van de Britse correspondent: “een Componist en Muzyk-Meester van omtrent 8 Jaaren, die in der daad een Wonder is en nooit voor dezen zyns gelyken gehad heeft' waarna een ooggetuigenverslag volgt van Mozarts improvisatievermogen en creativiteit.

Maar dergelijke anekdotes maken de Nederlandse rol bij Mozart nog niet bijzonder groot. Van der Zanden laveert tussen voorzichtige trots (in het oeuvre van Mozart spreekt Nederland een woordje mee) en realisme (Nederland had een “niet geheel verwaarloosbaar aandeel' in de ontwikkeling van Mozart). Dat laatste lijkt een terechte constatering voor wie luistert naar de bijgaande cd - die bevat uitsluitend in deze periode gecomponeerde muziek. Virtuoos, geestig, bekwaam, en met tenminste één onsterfelijk mooie melodie (in de concertaria KV 79) maar het is niet gewaagd om vast te stellen dat het nog wat te vroeg was voor hoogtepunten in het oeuvre. Van der Zanden draait er niet om heen: de in Den Haag geschreven symfonieën hebben “muzikaal gezien weinig om het lijf'.

    • Toef Jaeger