Hopen op een revolutie in spijkerbroek

De bewegingsvrijheid van de oppositie in Wit-Rusland is kleiner dan ooit.

Jongerenactivist Iryna Toustsik mailt over haar hoop op een revolutie.

Iryna Toustsik. Foto Amnesty Amnesty International

Door Thalia Verkade

Wat de oppositie precies gaat doen als president Alexander Loekasjenko van Wit-Rusland bij de verkiezingen van zondag opnieuw de overwinning claimt? “Dat vertel ik natuurlijk niet per telefoon“, zegt Iryna Toustsik (24) uit Minsk. “Ik word afgeluisterd. Mail je vragen maar, mijn adres kan je krijgen bij Amnesty.“

Toustsik is lid van de verzetsbeweging Zoebr (Bizon, “het sterkste zoogdier van Europa“) in de Wit-Russische hoofdstad. De circa 2.000 leden protesteren in het hele land tegen het huidige regime, door steden vol te hangen met stickers en graffiti met teksten als “Wij zijn het zat' en “Wij willen iets nieuws'. Daarnaast organiseert de beweging kleinschalige illegale demonstraties. De retoriek heeft Zoebr afgekeken van de Servische jongerenorganisatie Otpor.

Vrienden noemen Toustsik de moeder van Zoebr: zij staat leden bij die met de politie in aanraking zijn gekomen. “Ik ben een soort ambulance“, schrijft ze in een e-mail, die vol staat met uitroeptekens. “Als ze iemand oppakken, word ik meteen ingelicht. Ik regel advocaten en zorg dat de boetes die activisten krijgen voor het verspreiden van illegaal drukwerk [met informatie over de oppositiekandidaten, red.] worden betaald.“

Het protestsymbool van Zoebr, de spijkerbroek, ontstond tijdens een demonstratie. Toen de politie alle Zoebr-vlaggen in beslag nam, trok een demonstrant zijn spijkerstoffen jasje uit en hing dat aan een stok. Onder het motto “Jeans - Solidariteit' knippen de activisten sindsdien hun jeans kapot en hangen de flarden op aan lantaarnpalen en bushokjes.

Toustsik wil niet zeggen hoe Zoebr aan het geld komt waarmee het de informatiecampagne financiert. “Dat is de eerste vraag die de geheime dienst activisten stelt bij een verhoor. Zodra de situatie hier is veranderd, maken we de lijst met sponsors bekend.“

De Verenigde Staten staken vorig jaar twaalf miljoen dollar overheidsgeld in democratiseringsprogramma's in Wit-Rusland. Boze tongen beweren dat Zoebr bij de verkiezingen in 2001 geld heeft verdonkeremaand, dan wel verspild aan nutteloze stickers en graffiti-spuitbussen. Daarom zou het huidige Amerikaanse budget voor de verkiezingen dit jaar een derde zijn van dat van vijf jaar geleden.

De oppositie gaat ervan uit dat driekwart van de stemmen zondag naar Loekasjenko gaat. Wat Toustsik betreft gaat Zoebr daarna de straat op en blijft iedereen buiten tot de revolutie een feit is. “In werkelijkheid heeft [oppositiekandidaat, red.] Milinkevitsj grote kansen. Alleen de straat kan de situatie veranderen.“

Liftactie. Amnesty reist per opgestoken duim van Amsterdam naar Pools/Wit-Russische grens. Weblog en foto's op www.canigetaright.org