Het Beste Nederlandse Design

Twee weken geleden vroegen we om uw suggesties voor het beste Nederlandse design. Vijfentwintig ontwerpen kwamen zo op deze long list. Nederlandse cultuur op zijn mooist: vrij, kleurrijk, modern - en nuttig, eenvoudig, functioneel en niet te duur.

“Met Velpon zie je er geen barst van.“ Zo werd in de jaren vijftig en zestig de huishoudlijm Velpon aangeprezen. “Met minimale middelen is hier een maximum aan zeggingskracht bereikt“, schrijft Ton Spamer uit Deurne. Zijn inzending voor de Beste Nederlandse Design Verkiezing (BND) valt helaas af, omdat een slogan geen design is. Maar we zullen hem bewaren, voor als we ooit nog eens de verkiezing voor de Beste Nederlandse Slagzin houden. En dankzij Spamer hebben we weer even stilgestaan bij de ranke schoonheid van een roodwitte tube Velpon.

Vele honderden lezers hebben ons bestookt met suggesties voor de lijst met de mooiste, handigste, meest succesrijke ontwerpen in Nederland van de afgelopen honderd jaar. Waarvoor veel dank. In samenwerking met de Premsela Stichting, de nationale organisatie voor design, heeft deze krant daaruit een long list van vijfentwintig samengesteld. We hebben gestreefd naar een eerlijk mengsel van meubels en ander binnehuisdesign, keukenartikelen, kleine en grote vervoermiddelen, en grafische ontwerpen. Ze staan hier alle vijfentwintig, in willekeurige volgorde.

Wat opvalt is dat veel voormalige staatsbedrijven met topdesign worden geassocieerd. Wat ook opvalt is de dominantie van het modernisme en al zijn uitlopers. Dat hangt samen met een andere eigenschap die voor veel inzenders essentieel was: de geliefde ontwerpen moesten de Nederlandse mentaliteit uitdrukken, representatief zijn voor de Nederlandse cultuur, of de faam van Nederland in het buitenland hebben verspreid. Modernistisch en typisch Nederlands gaan kennelijk nogal eens samen. Zeker voor buitenlanders blijft Nederland het land dat met een lineaal is ontworpen door Mondriaan en de anderen van De Stijl.

Dat zien we terug in de keuze van de meubelen. Lekkere onderuitzakbanken met kussentjes en kwastjes waren kansloos. Streng en strak waren de inzendingen. Alles moet vooral nut, eenvoud en betaalbaarheid uitstralen. De slaapbank van Martin Visser, de Rietveld-stoel, of de buizenframestoel van Mart Stam; het Nieuwe Zitten is vooral geschikt voor wakkere jongens van Jan de Wit met een stevige ruggengraat. Opvallend was verder het grote aantal ingezonden lampen. Wij kozen de Lotek van Benno Premsela. “De Lotek is iets maar bijna niets“, schrijft Jandirk de Boer uit Nijmegen, “niet meer dan het moet zijn: een houder voor licht.“

Het Drosteblik (“gedateerd en toch tijdloos“, schrijft J.E. Cornelis uit Amsterdam) viel af. Dat lot trof ook veel typografische inzendingen. Na lang vergaderen vielen de chocoladeletter, de Swift (een font van Gerard Unger) en de Lexicon (van Bram de Does en Mattias Noordzij) af. Van de Lexicon kunt u nog genieten als u dit artikel leest, dat geheel uit dit lettertype is gezet. Het omstreden telefoonboek zonder hoofdletters en het omslag van de roman Turks Fruit, met de felrealistische groen-oranje letters, haalden de long list wel.

Bij de vervoermiddelen steeg de Fokker F27 “Friendship' (1954) ver uit boven concurrenten als de klapschaats, de Daf 600 Variomatic, de DE3 dieseltrein, de Rotterdamse watertaxi en de roeifiets. Hierbij speelt waarschijnlijk ook het sentiment van “Neêrlands vlag op verre kusten' een rol. “Nog nooit“, schrijft Jack van Hengst uit Heerhugowaard, “is er in de geschiedenis van de Europese burgerluchtvaart zo'n succesvol ontwerp geweest als de F27 Friendship. Er zijn 786 Friendships gebouwd. De F27 zette Nederland op de wereldkaart.“ Volgens veel inzendingen is de grote vernieuwing van dit vliegtuig dat de onderdelen in elkaar zijn gelijmd, wat het licht en aerodynamisch maakt. Ook bijzonder is de hoge plaatsing van de vleugels. G.J. van Meerten uit Amsterdam voegt hier nog een nepotistisch argument aan toe: “Ik kies de Fokker omdat het vliegtuig ontworpen is door mijn opa.“

“Met metaallijm zie je er geen barst van“, schijnt opa te hebben gemompeld toen hij aan de keukentafel over een proefmodel van de F27 zat gebogen.

Typisch Nederlands lijkt ook de massale keuze voor de laatste pre-eurobankbiljetten, ontworpen door Ootje Oxenaar en Jaap Drupsteen. Ze laten de Nederlandse cultuur op zijn mooist zien: vrij, kleurrijk, modern en vooruitstrevend. Dat die biljetten - uniek in de wereld - ooit in druk zijn verschenen, heeft weer met een on-Nederlands trekje te maken: de keuze voor de ontwerpen was geen zaak van eindeloos vergaderende ambtenaren en politici, maar van twee vrije geesten, gesteund door bankpresident Wim Duisenberg. Kunst floreert beter bij ondemocratische, compromisloze besluitvorming. Oxenaars “vuurtoren', het biljet van 250 gulden, scoorde hoog, maar wij kozen voor zijn Van-Gogh-gele biljet van vijftig gulden.

Ja, en die tomaat. Waarom een tomaat in de lijst, zult u zich afvragen. Dat is toch een groente, ontworpen door God? Intelligent design, zogezegd. Helaas, de tomaat zoals wij die kennen heeft hoegenaamd niets meer met de natuur te maken. Vorm, kleur, smaak en grootte worden allemaal ontworpen in laboratoria en komen tot bloei in hightech kassen met 24-uurs belichting die het landschap bij nacht een spookachtig schijnsel geven. Met een staalkaartje stelt de boer de juiste kleur vast te stellen. Typisch Nederlands is de tomaat in ieder geval voor de Duitsers, die de Wasserbombe wegens vermeende smakeloosheid een tijdje geboycot hebben.

Alle vijfentwintig ontwerpen van de longlist krijgen nu een “ambassadeur'. In groepjes van vijf zullen zij hun ontwerpen de komende vijf weken aanprijzen in het Cultureel Supplement. Vanaf 21 april kunt u op die plek stemmen voor het enige beste ontwerp. Op 5 mei wordt de winnaar bekendgemaakt. Vanaf vandaag al kunt u over deze long list meediscussiëren op onze website,

www.nrc.nl/bnd

Rectificatie / Gerectificeerd

In het Cultureel Supplement van 10 maart stond bij de Designwedstrijd de naam van de ontwerper van de ‘ Striping ' van de Nederlandse politie verkeerd gespeld. Die naam moet zijn Joost Roozekrans, die de striping ontwierp i.s.m. Studio Dumbar.