'Geen aanwijzingen CIA-vluchten'

In een vinnig debat met de Kamer bleef het kabinet erbij dat uit niets blijkt dat de VS illegaal gevangenen vervoeren. Een Kamermeerderheid was het ermee eens.

Een meerderheid van de Tweede Kamer deelt het standpunt van de regering dat er geen concrete aanwijzingen zijn dat via Nederlandse vliegvelden op illegitieme wijze door de CIA of andere Amerikaanse instanties gevangenen naar Guantánamo Bay en soortgelijke gevangenissen zijn getransporteerd.

Dat bleek gisteren tijdens een vinnig verlopen Kamerdebat, waarin de linkse oppositiepartijen, gesteund door coalitiepartij D66, aandrongen op meer actief onderzoek naar de zogeheten CIA-vluchten. Commissies van de Raad van Europa en het Europese Parlement doen momenteel nader onderzoek naar die vluchten. Koenders (PvdA) verweet minister Bot (Buitenlandse Zaken, CDA) zich 'in slaap te laten sussen' door Amerikaanse verzekeringen dat er van onoorbare praktijken met betrekking tot Nederland geen sprake is geweest. Naar de mening van Koenders heeft Bot zich tijdens de jongste NAVO-raad eind vorig jaar ten onrechte laten overtuigen door de verzekeringen van zijn Amerikaanse ambtsgenoot Condoleezza Rice dat de Amerikanen niet, of niet langer, gevangenen die van betrekkingen met terreurbewegingen worden verdacht, vervoeren naar landen waar zij eventueel gemarteld kunnen worden.

Bot bestreed dat de regering zich 'in slaap heeft laten sussen'. Volgens de minister oefent de Nederlandse regering druk uit op de Verenigde Staten om Guantánamo Bay te sluiten en zich meer dan tot op heden aan de internationale bepalingen van het humanitair oorlogsrecht en het verbod op folteren te houden. 'Ik sta niet als goedgelovig bekend', aldus Bot tegen Koenders. Bot wees erop dat het er tijdens het diner van de laatste NAVO-raad 'stormachtig aan toe was gegaan' juist door de pertinente vragen die hij zelf aan Rice gesteld had.

Waar de Nederlandse regering echter niet toe bereid is, betoogde Bot, is te doen alsof er concrete aanwijzingen zijn dat de CIA via Nederlandse luchthavens gevangenen heeft getransporteerd, terwijl die aanwijzingen er niet zijn, en aan de hand daarvan verdachtmakingen te formuleren.

Staatssecretaris Schultz van Haegen (Verkeer en Waterstaat, VVD) verzekerde de Kamer dat, mocht er in de toekomst een verdenking bestaan van onwettige transporten van gevangenen, er binnen de huidige luchtvaartregels voldoende middelen zijn om toestellen die Nederland aandoen te controleren. Naar zulke vluchten in het verleden kan echter geen onderzoek meer worden gedaan, omdat er in de zogeheten 'kleine luchtvaart' geen passagierslijsten voor transitvluchten worden overgelegd. Minister Kamp (Defensie, VVD) verklaarde dat ook niets bekend is over gebruik van militaire vliegvelden voor gevangenentransporten. Overigens meent de regering dat de bewijzen dat vliegtuigen waarvan de organisatie Human Rights Watch zegt dat ze voor de CIA vliegen inderdaad voor CIA-ondernemingen worden gebruikt, 'mager' zijn.

Ofschoon De Kamer hem geen vragen had gesteld, nam minister Donner (Justitie, CDA) het debat te baat voor een felle uitval naar de commissie Buitenland van de Tweede Kamer. Daarin, zo zei hij, werden loze verdachtmakingen in de richting van de VS gemaakt met een gemak dat hij bij de commissie Justitie niet gewend was.

Koenders noemde die opmerkingen een 'belediging'. PvdA, GroenLinks en D66 dienden enkele moties in waarin de regering werd opgeroepen tot grotere ijver bij nasporingen en meer druk op de Verenigde Staten. De regering ontried al die moties omdat ze een 'averechts effect' zouden kunnen hebben.

De moties lijken alle kansloos. De VVD, die zich samen met de PvdA vorig jaar zeer kritisch had opgesteld tegenover de Amerikaanse praktijken, liet gisteren bij monde van Kamerlid Weekers weten 'niet goed te begrijpen waar dit Kamerdebat nog over moest gaan'. Koenders beschuldigde de VVD ervan vorig jaar alleen maar zo kritisch te zijn geweest om draagvlak te creëren voor het latere debat over de uitzending van Nederlandse militairen naar Uruzgan.