De schrijver moet afmaken

“Dit is mijn laatste boek, absoluut en definitief en daarna nooit meer oorlog', kondigt Victor van Gigch ,hoofdpersoon van L.H.Wieners nieuwe roman De verering van Quirina T, triomfantelijk aan. Van Gigch vertoont sterke gelijkenis met L.H. Wiener. Hij is leraar Engels aan een Haarlems gymnasium, heeft ongeveer tachtig verhalen op zijn naam staan en schreef de autobiografische roman Nestor. Als dit romanpersonage meedeelt dat De verering van Quirina T. zijn laatste boek is moeten we aannemen dat hij voor Wiener spreekt. Deze roman, meesterlijk geconstrueerd en als in een roes geschreven, is het evidente sluitstuk van een te lang onderschat maar uiterst vitaal oeuvre.

“Schrijven is afmaken in de ruimste zin des woords: afmaken wat onvoltooid was, maar evenzeer ombrengen wat niet had moeten zijn.', zegt Van Gigch. Veel van het bestaande had er volgens deze schrijver niet moeten zijn, in de eerste plaats hijzelf. Het had ook maar weinig gescheeld of hij was nooit geboren. Uit de roman Nestor weten we dat Van Gigchs joodse vader, Louis, als enige van zijn familie de Tweede Wereldoorlog overleefde. Diens vader, moeder en broer pleegden de dag na de capitulatie van Nederland in hun huis in Amsterdam-Zuid collectief zelfmoord. Blijven leven en nageslacht verwekken waren de twee verzetsdaden van Louis van Gigch. Toen de oorlog voorbij was, raakte hij impotent, onmachtig in alles, maar vooral in het geven van liefde aan zijn vrouw Nellie en zijn zoons Saul en Victor.

Aan het begin van de roman wekt Wiener de indruk dat hij zijn alter ego wil laten afrekenen met de inmiddels overleden vader Louis . “Je zult mij niet ontkomen, vader, al heb ik je in de bijna veertig jaar van mijn onmachtig schrijverschap grotendeels gespaard. Het is genoeg nu.' Wat volgt is echter allerminst een afrekening, eerder een liefdesverklaring aan zijn gestorven ouders en aan zijn broer Saul die het grootouderlijke gezin later volgde in zelfmoord. Victor van Gigch bevindt zich tijdens het schrijven van dit boek als enige achterblijver in dezelfde situatie als ooit zijn vader. En zoals die vader een tweede kans kreeg om te leven, zo wil Victor die kans ook grijpen.

Tweede kansen creëren is het eigenlijke thema van deze roman, waarin een diep gefrustreerde man zijn leven opnieuw gestalte geeft. “Men moet zijn werkelijkheid verzinnen, altijd en eeuwig, anders bestaat men in dit leven niet', zegt Victor. Behalve met de oorlogstrauma's van zijn ouders moet hij in het reine zien te komen met zijn afschuwelijke middelbareschooltijd waarin hij het gymnasium misliep. En dan zijn er de ziekmakende vrouwengeschiedenissen. Aan zijn seksuele initiatie door de stinkende, tandeloze Zandvoortse buurvrouw Marietje Drommel heeft hij een levenslange vrouwenhaat overgehouden. De verleidelijke Catharina van Nyenbeek, moeder van zijn jeugdvriendje, wekte wel zijn verlangen op, maar in haar ziet hij in zijn vertekende herinnering voornamelijk een hoer of heks die hem en zijn ouders heeft vernederd. Aan deze vrouwen wijt hij zijn vele mislukte relaties en het stuklopen van zijn huwelijk met een ex-leerling van wie hij twee kinderen kreeg.

De bijna zestigjarige Victor van Gigch besluit op een dag schoon schip te gaan maken in Zandvoort door een bezoek te brengen aan de inmiddels 83-jarige Catharina van Nyenbeek. Als voorstander van de doodstraf sluit hij niet uit dat de wraak die hij op deze vrouw wil nemen zal uitlopen op moord. De roman beslaat de met veel drank overgoten middag van dit bezoek waarin Victor betekenisvolle gebeurtenissen uit zijn jeugd reconstrueert, afmaakt wat onvoltooid was, en ombrengt wat niet had moeten zijn.'

Het meisje Quirina T uit de titel speelt bij dit alles een ondergeschikte rol. Zij is een intelligente en beeldschone leerling van hem die wegens moeilijkheden thuis het gymnasium moet verlaten. Nadat ze speciaal van Van Gigch afscheid is komen nemen en hem een tot zijn verbeelding sprekend kaartje heeft gestuurd,verwacht hij van haar zijn redding. “Quirina ... Absolve me', fluistert hij. Quirina moet dienen om zijn misogynie ('het dierbaarste dat ik bezit') om te brengen en hem een tweede kans op liefde te geven. Van een man zonder gevoel die nog slechts een gefictionaliseerd leven leidt, wil hij veranderen in iemand die echt bestaat en lief heeft. “Zij was Quirina Taselaar, boegbeeld van schoonheid en hem gezonden door de goden, om in de toekomst het verleden volledig te verpletteren, in de nabije toekomst als Victor zich bevrijd had van alle vunzigheid en vulgariteit.'

Wiener heeft zijn werk herhaaldelijk omschreven als een literaire kroniek van zijn leven, een veelkleurig mozaïek dat langzaam zijn voltooiing nadert. Hij laat dit Van Gigch tot twee keer toe herhalen: “een mozaïek dat langzaam zijn voltooiing nadert'. Met deze roman is die voltooiing een feit. De verering van Quirina T is Wieners “totaalboek' dat zijn hele oeuvre omspant en verklaart. Het is een rijke, gevoelvolle roman waarin, om met Van Gigch te spreken, verwachtingen niet afsterven in vergeefse herinneringen, maar uit herinneringen nieuwe verwachtingen worden opgewekt.

L.H. Wiener: De verering van Quirina T. Contact, 317 blz. euro 22,50