Niet meer van deze tijd

Rob Houwer keert met deze film terug naar zijn glorietijd, de jaren zeventig en tachtig.

Maar 'Het woeden der gehele wereld' doet meer denken aan zijn slechte films.

Warmond, 22/06/05. Maarten 't Hart, Schrijver. Foto Leo van Velzen Nrc.Hb. Leo van Velzen Nrc.Hb.

Dat is lang geleden. De film Het woeden der gehele wereld speelt zich niet in het heden af, maar het lijkt alsof de film ook niet in het heden gemaakt is. Deze film is niet van deze tijd.

Het woeden der gehele wereld is een verfilming van de gelijknamige roman van Maarten 't Hart uit 1993, die zich afspeelt in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw. Het verhaal speelt zich af in het Zuid-Hollandse stadje Maassluis, waar de zoon van een christelijke voddenman zichzelf piano leert spelen en een politieagent wordt vermoord. In de proloog is dan al getoond dat de agent in de meidagen van 1940 tegen betaling een aantal joden naar Engeland wilde overzetten. Maar de Duitsers onderschepten hen en brachten het schip tot zinken. Hoe die proloog zich tot de rest van het verhaal verhoudt, en door wie de agent later vermoord is, houdt de spanning in het verhaal, dat in 1994 bekroond werd met de Gouden Strop voor het beste spannende boek.

Maarten 't Hart is met zijn gereformeerde jeugd en afkeer van popmuziek misschien niet de hipste schrijver van het land, maar híj is het niet die de film ouderwets maakt; 't Hart is eigenzinnig genoeg om in zijn stijl juist een zekere tijdloosheid te bereiken. Ook het onderwerp is niet wat de film dateert: kostuumfilms kun je over elke tijd maken, al is de keuze niet zo origineel. Zeker de helft van de Nederlandse kostuumfilms speelt zich af tijdens de Tweede Wereldoorlog en ook de jaren vijftig zijn in de bioscoop niet helemaal onbelicht gebleven.

Maar samen helpen schrijver en onderwerp wel mee om Het woeden der gehele wereld te maken tot een film die in de trailer terecht allereerst wordt aangeprezen als een film 'van de producent van Soldaat van Oranje'. Daar doet Het woeden der gehele wereld dus aan denken, aan een film uit de jaren zeventig of tachtig. Het is geen schande om daar naar terug te verlangen. Ik geloof niet dat een filmer per se met zijn tijd hoeft mee te gaan of in een kunstwerk de tijdgeest moet uitdrukken of een andere bedillend voorschrift. De dadaïst Kurt Schwitters schreef in de jaren veertig dat de jaren twintig hem liever waren: 'Ik leef nog steeds in die jaren en ik heb me niet ontwikkeld, omdat ik denk dat dat de juiste jaren waren.' De jaren zeventig en tachtig waren de glorietijd van producent Rob Houwer en waarom zou hij iets anders moeten doen dan toen?

Het is wel de vraag of zo'n aanbeveling nu nog werkt. Soldaat van Oranje is een film uit 1977, van bijna dertig jaar geleden dus. Maar de film geldt nog steeds als de op een na beste film uit de Nederlandse geschiedenis - de beste is volgens een enquête onder filmprofessionals Turks Fruit. Beide films werden geregisseerd door Paul Verhoeven en geproduceerd door Rob Houwer. Op de status van die films valt wel wat af te dingen, maar erger is dat Het woeden der gehele wereld meer doet denken aan andere producties van Houwer dan aan deze twee hoogtepunten, meer bijvoorbeeld aan Hoge hakken, echte liefde, Het bittere kruid of De gulle minnaar, films die medeverantwoordelijk zijn voor de slechte naam die de Nederlandse film heeft opgebouwd en die vanaf midden jaren negentig juist weer werd afgebroken, waarbij Zusje van Robert Jan Westdijk (1995) kan gelden als een nieuw begin.

Het woeden der gehele wereld , is niet ouderwets maar oubollig. De film, die werd geregisseerd door Guido Pieters wiens successen ook uit de jaren tachtig stammen, lijdt onder dingen waar we nou juist verlost van leken, zoals de moeizame omzetting van boek naar film, met soms bespottelijke veranderingen, een wirwar van hoofd- en bijrollen en hoofd- en bijzaken, een zekere wezenloosheid in de ogen van de acteurs, die ook niet weten wat ze aan moeten met de stijve dialogen, die altijd dingen uitleggen die ook in beeld te zien zijn of hadden kunnen zijn. Cees Geel is bijvoorbeeld goed gecast als de foute politieagent, maar krijgt niet de kans om echt iets van zijn rol te maken. Hoofdpersoon Alex Goudveyl overkomt alles, voor een hoofdpersoon is hij zo inert dat er voor debuterend acteur Maarten Heijmans weinig eer aan te behalen valt. 't Ergst zijn de pikante scènes, vooral die met de vamp van Maassluis, die kleren aan heeft die eind jaren vijftig meer opzien zouden hebben gebaard dan de draagster. Rode laklaarzen tot boven de knie, een zwarte minirok en een blote buik; period detail is in de geiligheid gesneuveld. Een voorbeeld van Houweriaanse platheid uit de trailer: terwijl we een ouderling nog horen praten over Christus aan het kruis, arriveert de camera in een apotheek, waar de assistente haar hoofd voor het kruis van de apotheker houdt.

Smaken verschillen en smaken veranderen. Maar ik kan me niet voorstellen dat Het woeden der gehele wereld vroeger wel een goede film zou zijn gevonden.

film

Het woeden der gehele wereld. Regie: Guido Pieters. In: 40 bioscopen. **