Ik vlieg alleen

De privé-luchtvaart groeit snel. Maar er bestaat in de branche kritiek op marktleider Netjets, dat het in Europa niet zo nauw zou nemen met de regelgeving. Terecht of kinnesinne?

Directeur Huub van den Hout van Solid Air: 'Laat Netjets eerst maar eens winst maken.' Solid Air, Dhr. van de Hout. Eindhoven, 08-03-06 © Foto Merlin Daleman Daleman, Merlin

De werkdag van de jonge Nederlandse projectontwikkelaar zit er op, hij vliegt naar zijn huis in Berlijn. De man - zijn naam geeft hij liever niet prijs - is zojuist als enige passagier op Schiphol-Oost aan boord gestapt van een Citation Excel XLS, een toestel met zeven stoelen van het bedrijf Netjets. Zijn bedrijf heeft vestigingen in Nederland, Italië en Duitsland. Tussen de drie landen pendelt hij elke week heen en weer. 'Ik heb een jaar lang geprobeerd om met gewone lijndiensten te vliegen, maar ik werd er doodmoe van. En nu ik ben volkomen flexibel in mijn vliegtijden. Dat scheelt veel tijd en geld.' De tweede piloot komt uit de cockpit om de versnaperingen uit te serveren, maar de ondernemer bedankt. 'Mijn vrouw heeft me vlak voor vertrek het menu doorgebeld voor vanavond. Dat klonk uitstekend. Geef mij maar een biertje, het is tenslotte Feierabend.'

Bij aankomst op luchthaven Tempelhof staat er een auto met chauffeur klaar die hem binnen een half uur thuis brengt. Zo reizen vermogende burgers en zakenmensen met een flinke kas: per privé-vliegtuig. Dit betekent niet per se dat ze eigenaar zijn van een toestel. 'Een heel vliegtuig op de balans is niet goed voor een bedrijf', zegt Roland Wondolleck, directeur van Rotterdam Airport, waar veel zakelijk vliegverkeer plaatsheeft, 'bedrijven als Netjets zijn voordeliger.'

Multinationals als Shell en Philips beschikken over een eigen vloot, maar middelgrote ondernemingen of kleinere bedrijven waar veel geld omgaat maken gebruik van de private airlines. Dit is een nog kleine maar snelgroeiende branche, waarbij gebruik wordt gemaakt van kleine, snelle vliegtuigen (tussen de 6 en 10 stoelen).

Marktleider Netjets, een dochteronderneming van het Amerikaanse Berkshire Hathaway (eigenaar is de eigenzinnige miljardair en belegger Warren Buffett) zegt vorig jaar zijn aantallen vluchten vanuit Nederland meer dan verdubbeld te hebben ten opzichte van 2004. Het bedrijf beschikt in Europa over 90 zakenvliegtuigen. Klanten kunnen op twee manieren met Netjets vliegen: via een urenkaart of via het zogenoemde fractional ownership, gedeeltelijk eigendom (zie 'Gedeeltelijk eigendom'). Netjets kan de vraag in Europa niet aan. 'Van de grotere vliegtuigen die we hebben zijn alle aandelen verkocht', zegt Robert Baltus, vice-president van Netjets Europe. 'Van de kleinere zijn de meeste verkocht. Bij ons betaal je wat meer dan bij andere bedrijven, maar dat heeft men er kennelijk voor over.'

Grootste concurrent in Nederland van Netjets is het veel kleinere Solid Air in Eindhoven (zeven toestellen, met drie in bestelling). Dit drie jaar oude bedrijf werkt niet met aandelen, maar alleen een uurtarief. Baltus doet Solid Air af als 'gerommel in de marge'. Directeur Huub van den Hout van Solid Air laat zich dat niet zeggen. Op een vlucht van Eindhoven naar Münster zegt hij woedend: 'Waarom vliegen er dan prinsessen en ministers dan met ons, of al die captains of industry? Laat Netjets eerst maar eens winst maken.' Baltus wilde eerder geen financiële gevens over Europa verstrekken; maar het net uitgekomen jaarverslag van Berkshire zegt dat Netjets vorig jaar wereldwijd nog 80 miljoen dollar (66 miljoen euro) verlies maakte. Van den Hout rekent voor dat zíjn bedrijf over 2005 een winst (voor belasting) maakte van 450.000 euro op een omzet van 7,5 miljoen euro. Bij Solid Air kunnen klanten geen aandelen kopen, passagiers betalen alleen voor de gevlogen uren. Van den Hout : 'Netjets heeft best een mooi product, maar het is ook prestige: vliegen met Netjets. Wij hebben dezelfde vliegtuigen, maar bij ons betaal je veel minder: 2.500 euro per uur, alles inclusief.'

Netjets ligt ook onder vuur binnen de European Business Aviation Association (Ebaa) in Brussel (waarvan overigens Netjets zelf lid is). Er bestaan verschillende regels voor gewoon commercieel luchtverkeer en privé-verkeer in Europa. Dit laatste is wanneer de eigenaar van het toestel als piloot of passagier aan boord is. Voor dergelijke vluchten zijn de regels minder strikt en hoeft de uitvoerder niet in bezit te zijn van een vergunning voor commerciële vluchten, een zogenoemde AOC (Air Operator's Certificate), die door overheden worden verstrekt. Maar welke regels gelden voor fractional ownership, het gedeeltelijke eigendom? Netjets vliegt nu met een Portugese vergunning. Verscheidene leden van de Ebaa zetten vraagtekens bij deze vergunning. Europese regelgeving schrijft voor dat een bedrijf minimaal voor 51 procent in handen moet zijn van Europeanen - om de Europese markt af te schermen, in de VS ligt het percentage zelfs op 75. Netjets Europe is juridisch een Portugese onderneming, maar valt financieel onder het Amerikaanse bedrijf van Buffett. Volgens de critici wringt dat.

De voorzitter van Ebaa, de Italiaan Rodolfo Baviera, zegt 'zeer bezorgd' te zijn over de 'dominante positie van Netjets'. Ebaa nam onlangs een rapport aan dat Netjets' werkwijze gunstig gezind is - met een meerderheid van één stem. Baviera was tegen. Hij mag zijn mond er niet verder over opendoen, laat hij deze krant weten. Eerder zei hij tegen het Amerikaanse blad Aviation International News dat Netjets wegens zijn werkwijze 'sterk in het voordeel' zal zijn. Hij zei te verwachten dat Netjets zo binnen drie jaar het bankroet van andere private airlines in Europa zal bewerkstelligen.

Robert Baltus van Netjets reageert laconiek: 'Wij zouden miljarden hebben geïnvesteerd in Europa en dan niet hebben gekeken naar de juridische constructie? Wij zijn een Portugees bedrijf met Portugese aandeelhouders en dus volstrekt legaal.' Volgens hem zijn er 'twee smaken' binnen de Ebaa: 'Bedrijven die met ons weglopen en andere die ons niet aardig vinden.' De reden daarvoor ligt, zo denkt hij, in het feit dat Netjets alle kleine vliegbedrijven als potentiële partners in Europa doorlicht. Sommige slagen voor het examen, andere niet. En uit die hoek komen de aanvallen op Netjets. Zijn bedrijf is volgens Baltus bezig met het professionaliseren van de mark. 'Dit was een vastgeroeste branche met veel kleine bedrijven.' Nu bestaat er, zegt hij, de mogelijkheid om per uur te betalen, fractional ownership en gegarandeerde beschikbaarheid van vliegtuigen. 'Dat was in de privé-luchtvaart van Europa tot voor kort ondenkbaar.'