Authentiek hoeft niet op 'Dark'

Tentoonstelling: 'Dark', in Museum Boijmans van Beuningen, Museumpark 18-20, Rotterdam. Tot 17 april. Inl. www.boijmans.nl

Dark is, volgens de samenstellers, een thematentoonstelling over een geestesgesteldheid die de duistere kanten van het bestaan viert. Duister in de zin van gothic, van drugs en decadentie, horror en fantasy, tatoeages van schedels en gekruiste botten. De inspiratie voor het thema kwam van een aantal kunstwerken uit de collectie van de Nederlandse verzamelaar Jan Grosfeld, die de tentoonstelling maakte samen met Boijmans-conservator Rein Wolfs. Zij selecteerden werken van zeventien jonge, internationale kunstenaars.

Volgens Grosfeld en Wolfs zoeken deze kunstenaars naar een 'nieuwe, hedendaagse vorm van authenticiteit'. Wat zij hiermee bedoelen blijft onduidelijk. Is het werk van de Belgische schilder Luc Tuymans, de bekendste en vermoedelijk ook de oudste exposant van Dark, 'authentiek' ? Zijn oeuvre staat in het teken van verraad, misbruik en geweld. Maar in deze schilderijen overheersen juist lichte tonen, grijs, mauve en wit.

'Authentiek' is in dit verband een loze term. Bovendien blijken de weinige interessante kunstenaars op de tentoonstelling juist volledig lak aan authenticiteit te hebben. Daniel Hesidence maakt intrigerende schilderijen die er opzettelijk 'nagemaakt' uitzien. Met hun abtracte composities van expressieve vegen en lichteffecten ogen ze als een spiritistische variant op het Futurisme. Het werk van Hesidence belichaamt een soort esthetica van de lelijkheid, en is een fel protest tegen alle noties van goede smaak en hoge kunst. Dit geldt ook voor de sculpturen van Rachel Harrison. Met materialen als gips en hout creëert zij totem-achtige beelden, die druipend beschilderd zijn met felle kleuren. Ze zijn even weerzinwekkend als humoristisch.

Weinig boeiend zijn de werken die een letterlijke vertaling zijn van het Dark-thema. Zoals de infantiele piepschuim-installaties met skeletten, narren en hoeren van Folkert de Jong, de geënsceneerde griezeltaferelen van Gregory Crewdson en de pathetische, onheilszwangere schilderijen van Avner Ben-Gal. Het werk van deze kunstenaars is eenduidig en plat en dient tot niets anders dan het illustreren van het onderwerp. Dit is een bekend probleem van thematentoonstellingen, en het geldt in het bijzonder voor Dark. De duisternis kan inspireren tot grootse kunst, zoals we weten uit de geschiedenis. Maar in de versie van Grosfeld en Wolfs heeft het thema geleid tot een saai en banaal geheel.