“We moeten geen eiland worden'

Staat Nederland alleen als het de grenzen voor Poolse loodgieters en timmermannen helemaal zou openen? En is dat wel verantwoord? Buurlanden België, Duitsland en Frankrijk blijven de eigen arbeidsmarkt beschermen.

Zo’n 150 Poolse werknemers wonen tijdelijk in een voormalig klooster in Nijmegen. Via een uitzendbureau werken ze, soms jarenlang, in naburige fabrieken. Foto Flip Fransen Nederland, Nijmegen, 16-2-2004 In een voormaligklooster in Nijmegen hebben 150-200 arbeidskrachhten uit Polen tijdelijke huisvesting. Via een uitzendbureau, SBA-Euro werken zij in o.a de vleesverwerkende industrie, kastuinbouw en fabrieken. Afkomstig uit Silezie hebben zij een Duits paspoort en zijn legaal hier. Alle voorzieningen zijn in het gebouw aanwezig. Sommigen werken al 3 tot 6 jaar hier. Economie, werkloosheid, arbeidsmigratie, EU, europese unie. Arbeidsmarkt. Werkvergunning. Foto: Flip Franssen Franssen, Flip

Nu het moment van een beslissing steeds dichterbij komt, kijkt iedereen naar de buren. Vakbonden, Tweede-Kamerleden en bewindslieden overwegen de grenzen te openen voor werknemers uit de nieuwe Oost-Europese lidstaten. En ze willen weten hoe andere oude lidstaten hun afweging maken.

Een kabinetsbesluit over het opheffen of verlengen van de bestaande beperkingen voor Oost-Europese werknemers wordt volgende week verwacht. Gisteren sprak staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken, VVD) met collega-bewindslieden over zijn voorkeur om de grenzen te openen. Na afloop zei hij dat er “redenen zijn om nog zorgvuldig te kijken“ naar zijn plan.

Een van die redenen lijkt te zijn dat als Nederland besluit de grenzen onvoorwaardelijk te openen, het alleen staat in de regio. En dat zou ertoe kunnen leiden dat Nederland in zijn eentje een grote toestroom van Oost-Europeanen te verwerken krijgt. “We moeten niet het putje worden waar al het water naar toe stroomt“, zei minister Bot (Buitenlandse Zaken, CDA) gisteren na afloop van het overleg.

“Als Nederland alleen opereert worden de gevolgen groter“, zegt Tweede-Kamerlid Bussemaker (PvdA). “Door onderzoekers wordt geraamd dat bij open grenzen tussen de 30.000 en 70.000 Oost-Europeanen naar Nederland komen. Als wij wel de grenzen opendoen komen er dus 70.000.“ De PvdA-fractie wil geen definitief standpunt innemen totdat het kabinet een besluit heeft genomen. Bussemaker zegt “zeer terughoudend“ te zijn om de grenzen te openen. De CDA-fractie in de Tweede Kamer wacht ook op het kabinet met een standpunt. Tweede-Kamerlid Van Hijum (CDA) heeft “grote aarzeling“ om de grenzen te openen. “Nederland moet geen eiland worden.“

CNV-voorzitter René Paas zegt in de nieuwste editie van het CNV-blad Publieke Zaak: “Het zou wel raar zijn als Duitsland de grenzen dichtgooit en wij zeggen “kom maar'.“ En een woordvoerder van de FNV: “Dat buurlanden de beperkingen handhaven, zegt genoeg. Daar zullen ze ook een afweging gemaakt hebben en die zou de afweging in Nederland moeten beïnvloeden.“

Maar wat waren de afwegingen van Frankrijk, België en Duitsland om hun grenzen voorlopig niet helemaal te openen voor werknemers uit de nieuwe lidstaten?

De regering van België maakte eind vorige maand bekend dat ze de openstelling van grenzen voor Oost-Europese werknemers uitstelt. “Volledig vrij verkeer van werknemers kan pas een feit zijn wanneer er bijkomende maatregelen zijn genomen om uitbuiting van buitenlandse arbeidskrachten te bestrijden“, staat in een verklaring.

Het persbericht meldt dat gewerkt wordt aan een registratiesysteem voor alle buitenlandse arbeidskrachten, zodat inspectiediensten weten “wie werkt waar, tegen welke loon- en arbeidsvoorwaarden“.

Het Belgische besluit was de wens van de christen-democraten (CD&V) en socialisten (SP.A.). D'Hondt, parlementslid voor CD&V, wil voorkomen dat Belgen hun baan kwijtraken door “valse concurrentie“. Het besluit weerspiegelt wat de Nederlandse vakbonden willen: alleen open grenzen bij strenge controles van de overheid op de naleving van arbeidsvoorwaarden.

Bussemaker zegt dat ze zich “heel goed kan vinden“ in de Belgische opstelling. Staatssecretaris Van Hoof houdt vast aan het principe dat werkgevers en werknemers verantwoordelijk zijn voor de naleving van CAO's en niet de overheid.

In Frankrijk “staat de deur op een kiertje“. Premier Villepin maakte maandag bekend dat bestaande beperkingen worden gehandhaafd, maar dat Oost-Europeanen wel mogen komen werken in sectoren met personeelstekorten. De Fransen zien dit als een eerste stap naar open grenzen. Villepin sprak van “een geleidelijke en beheerste opheffing van de beperkingen op vrij verkeer“. De Franse premier heeft de bestrijding van de werkloosheid tot inzet van de verkiezingen van volgend jaar gemaakt. Dat Oost-Europese werknemers banen zouden bezetten die Fransen hadden kunnen bezetten, wil hij voorkomen.

In Duitsland staan “de Polen' op het moment niet ter discussie. De regering maakte begin vorige maand bekend bestaande regels te handhaven. Geen verrassing, want de Duitsers zeiden bij de toetreding van de nieuwe Oost-Europese lidstaten al dat ze tot 2011, zo lang als toegestaan, hun grenzen gesloten willen houden.

De grote werkloosheid die Duitsland al jaren kent is de belangrijkste overweging om de eigen werknemers te willen beschermen. Maar de Duitsers voelen ook dat de Polen “voor de deur staan“. Ze vinden dat Groot-Brittannië, Ierland en Zweden, die hun grenzen al in 2004 openden, makkelijk praten hebben, omdat ze veel verder weg liggen.

M.m.v. Michel Kerres en René Moerland