Uitspraak Hoge Raad verandert niets voor Lucia de B.

Welke straf verdient een verpleegkundige die zeven patiënten heeft vermoord? Daar mag het hof in Amsterdam nu over gaan nadenken.

Even leek het breaking news, wat de Hoge Raad gisteren zei in de zaak van Lucia de B.: uitspraak van het hof in Den Haag vernietigd. Maar het bleek maar om een déél van die uitspraak te gaan. Het deel waaraan Lucia de B. helemaal niets heeft. De Hoge Raad vond dat het hof haar een onmogelijke straf had opgelegd. Levenslang én tbs met dwangverpleging. Het moest één van de twee zijn: levenslange gevangenisstraf zonder meer óf een kortere gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging.

Het hof in Amsterdam moet nu beoordelen welke straf passend is voor een verpleegkundige die door toediening van te hoge doses medicijnen zeven patiënten heeft vermoord en drie keer een poging daartoe heeft gedaan. Dát ze die moorden gepleegd heeft, staat nu ook voor het hoogste rechtscollege in Nederland vast. In de uitspraak van de Hoge Raad staat: “De bewijsvraag zal door het hof in Amsterdam niet opnieuw kunnen worden onderzocht.“

Stijn Franken, advocaat van Lucia de B. en hoogleraar strafrecht in Utrecht, is er heel somber van. Hij had gehoopt dat de Hoge Raad juist de bewijsvoering die het hof tegen Lucia de B. gebruikt had zou verwerpen. Want die bewijsvoering deugt niet, vindt hij. En hij is niet de enige. Hans Crombag, hoogleraar rechtspsychologie in Maastricht, heeft ook al vaak in kranten en op de radio gezegd dat de manier waarop het hof geredeneerd heeft, niet kan.

Het hof baseerde zijn uitspraak op het zogenaamde schakelbewijs: als er zeven vergelijkbare moorden zijn gepleegd en er is er voor één daarvan bewijs, dan mag dat bewijs ook voor die andere moorden gelden. De Hoge Raad vindt dat het kan. De houdbaarheid van het schakelbewijs in de zaak Lucia de B. is niet meer aan de orde.

Een proefballon, zo noemt Stijn Franken de straf die het hof aan Lucia de B. gaf. De combinatie van levenslang en tbs met dwangverpleging was in Nederland nog nooit eerder door de Hoge Raad beoordeeld. Het hof had die straf gegeven om te voorkomen dat Lucia de B. ooit nog zou terugkeren in de samenleving. Zou haar gratie worden verleend en zou ze worden vrijgelaten uit de gevangenis, dan zou ze meteen naar een tbs-kliniek moeten. Maar de mogelijkheid van levenslang en tbs is er na de uitspraak van de Hoge Raad dus niet meer.

Stijn Franken zegt dat hij alles in het werk zal stellen om de veroordeling van Lucia de B. toch ongedaan te maken. Hij is ervan overtuigd dat ze onterecht in de gevangenis zit. Hij wil met nieuwe feiten weer naar de Hoge Raad gaan en opnieuw vragen om de uitspraak van het hof te vernietigen.

Die nieuwe feiten moeten komen uit het onderzoek van de Nijmeegse hoogleraar wetenschapsfilosofie Ton Derksen. Die onderzocht, samen met de arts Metta de Noo, alle sterfgevallen die Lucia de B. als moord werden aangerekend.

Maar Stijn Franken weet nog niet wanneer hij met die nieuwe feiten naar de Hoge Raad zal kunnen. Juridisch ligt de zaak gecompliceerd, zegt hij. Kan het nu al? Of moet hij wachten tot het hof in Amsterdam uitspraak heeft gedaan over de strafmaat?

Als hij moet wachten, betekent het dat er ook gewacht moet worden met het aanbrengen van de zaak bij de commissie Posthumus II. Bij die commissie, die werd opgericht na alle commotie over de Schiedamse parkmoord vorig jaar, kunnen bij een strafzaak betrokken deskundigen hun twijfels melden over een afgesloten strafzaak. Ton Derksen en Hans Crombag vinden dat de zaak Lucia de B. daarvoor in aanmerking komt. Maar het kan nog lang duren voordat het zo ver is.

Theo de Roos, hoogleraar strafrecht in Tilburg en waarschijnlijk binnenkort lid van de commissie Posthumus, vindt de uitspraak van de Hoge Raad over Lucia de B. opmerkelijk en interessant - maar vooral voor juristen. In de wetsgeschiedenis, zegt hij, stond nog niets over de combinatie van levenslang en tbs. Nu wel.

Voor de rest was er voor hem weinig nieuws. Het is heel moeilijk, zegt hij, om een bewijsvoering in een strafzaak door de Hoge Raad ongedaan gemaakt te krijgen.