Poolse humeuren

Iedereen is boos op hem. Tussen Brussel en de premier van Polen is ruzie uitgebroken. En met de centrale bank heeft de premier al hooglopende ruzie. Over economisch nationalisme, waar hij nota bene juist tegen is.

Premier Kazimierz Marcinkiewicz (midden) herdenkt in de kathedraal de slachtoffers van de ramp met het ingestorte dak van een evenementenhal, eind januari. (Foto Reuters) Polish Prime Minister Kazimierz Marcinkiewicz prays during a special Sunday mass in the Katowice cathedral for the 66 dead and 141 who were injured under the collapsed roof of an exhibition hall in Katowice, Poland, on Sunday, Jan. 29, 2006. Rescuers searched in bitter cold Sunday for victims buried when the roof of an exhibition hall in southern Poland collapsed on a racing pigeon show. The death toll rose steadily early Sunday as rescuers dug through the debris of the building, which collapsed at around 5:30 p.m. (1630GMT) Saturday in the city of Katowice. (AP Photo/Czarek Sokolowski) Associated Press

Met Brussel had hij nog géén ruzie. Maar nu dus wel. Kazimierz Marcinkiewicz (46) baalt er een beetje van. Al weken toert de Poolse premier door Europa met een pleidooi vóór het vrije verkeer van arbeid en tegen economisch nationalisme. De angst voor goedkope arbeid uit het oosten, de spreekwoordelijke Poolse loodgieter, is volstrekt onterecht, zegt hij. “Open, die grenzen.“

Maar nu is zijn lobby volledig overschaduwd door een affaire waarin nota bene Polen van economisch nationalisme wordt beschuldigd en nog wel door de Europese Commissie. Van de aanval zit de Poolse premier opeens in de verdediging.

Wat is er aan de hand? De Italiaanse bank Unicredito kocht in 1999 een Poolse bank en beloofde destijds dat het bij die ene bank zou blijven. Maar vorig jaar zijn de Italianen, door de overname van de Duitse Hypovereinsbank (HVB), ook in het bezit gekomen van een tweede Poolse bank, die bij HVB hoorde. Warschau is woest en wil niet dat Unicredito zijn twee dochters fuseert, want daarmee zou staatsbank PKO worden overvleugeld.

Maar volgens Brussel hindert Polen het vrije verkeer van kapitaal. Het land riskeert boetes als het niet inbindt. Premier Marcinkiewicz wil echter van geen wijken weten. “We hebben harde argumenten aan onze zijde“, zegt hij tijdens een gesprek in zijn kanselarij.

De kwestie illustreert goed hoe Polen na zestien jaar nog steeds worstelt met de basisregels van het kapitalisme. Warschau wil graag geld verdienen aan privatiseringen, maar het wil daarna op de een of andere manier toch in control blijven. Dat de financiële wereld zich lastig laat sturen, al helemaal door Polen, gaat er moeilijk in.

Regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) komt voort uit de vakbond Solidariteit, die in de jaren tachtig het communisme bestreed. Toen werd voor vrijheid gevochten, nu vindt PiS dat die vrijheid, vooral op sociaal-economisch vlak, haar doel voorbijschiet. Zo zegt de premier dat buitenlandse investeerders al heel goed aan Polen verdienen en dat het nu de beurt is aan de Polen om de vruchten te plukken van zestien jaar hervormingen. Al maanden deelt zijn regering financiële extraatjes uit, vooral aan gepensioneerden, jonge moeders en daklozen.

Geheel in de geest van de partijnaam ijvert PiS voor een morele revolutie. Familiewaarden, katholicisme en patriottisme staan hoog op de agenda, evenals de bestrijding van armoede en corruptie. De invoering van de euro is naar de achtergrond verdwenen. Het economische beleid van Marcinkiewicz is voor menig econoom een raadsel. Want naast sociale uitgaven heeft de premier ook een strikte begroting en belastingverlaging beloofd, zaken die moeilijk verenigbaar lijken.

Tot nu toe hielden de markten zich op de vlakte. De pijlen van Marcinkiewicz en de zijnen leken vooral gericht op het openbaar bestuur, het juridische systeem en op de media, die volgens PiS bevooroordeeld zijn. Maar sinds een paar dagen groeit ook in de financiële wereld de bezorgdheid en verliest de zloty terrein op de euro.

Vorige week kwam de regering frontaal in aanvaring met de Poolse centrale bank over Unicredito. De regering praat al maanden in op centralebankpresident Leszek Balcerowicz om de fusieplannen van Unicredito af te keuren. Een emotionele Balcerowicz liet vorige week in het parlement weten dat hij die druk spuugzat is. “De tijden van het oude regime, toen instituties slechts een façade waren, zijn voorbij“, zei hij, terwijl hij met zijn vuisten op de kansel sloeg. Zijn centrale bank is onafhankelijk.

Maar hoe lang nog? De termijn van Balcerowicz loopt af in januari 2007. Sommige politici willen niet zo lang wachten en zoeken naar manieren om Balcerowicz eerder te lozen. Volgens Balcerowicz gedragen de communistenvreters van weleer zich ironisch genoeg nu juist als communisten. Wetten doen er niet toe, alleen de partij is belangrijk. De morele revolutie rechtvaardigt alle middelen.

Balcerowicz is een internationaal gerespecteerd econoom. Hij is de architect van de economische hervormingen in Polen begin jaren negentig. “Maar zelfs de meest vooraanstaande mensen maken fouten“, zegt premier Marcinkiewicz, terwijl hij achteroverleunt in een leren fauteuil.

Balcerowicz vergelijkt u met de vroegere communisten. Steekt u dat niet enorm?

“President Balcerowicz is zijn zelfbeheersing verloren. Niet alleen in woorden, maar ook in daden. De beslissing over Unicredito moet op onpartijdige wijze worden genomen.“

U zegt dat u harde argumenten heeft.

“Unicredito zou de situatie heel goed moeten begrijpen. Zeven jaar geleden kocht het een grote bank in Polen. Destijds werd 4 miljard zloty betaald. Vandaag de dag is die bank nog steeds 4 miljard waard, maar euro. Het rendement is dus heel hoog en in het algemeen is investeren in Polen een heel goede zaak. In het privatiserings-contract met het ministerie van Schatkist staat een clausule waarin Unicredito verklaart verder geen Poolse banken te zullen kopen. Dus ze wisten zeven jaar geleden al dat dit niet kon.“

Maar nu heeft u de Europese Commissie op uw dak.

“Fusies zijn niet alleen controversieel in Polen, maar in heel Europa, in Spanje, Frankrijk en Italië. Wij doen niets anders dan de rest van Europa. We leren van anderen.“

Denkt u dat de Europese Commissie met Polen een voorbeeld wil stellen?

“Ik wil niet echt een oordeel vellen over de Europese Commissie. Ik denk dat we harde argumenten aan onze zijde hebben. Maar waar het echt om gaat, is iets heel anders. Ik heb nog nooit een investeerder in Polen ontmoet die geld verliest. In Polen kan je alleen maar prachtig zaken doen. De macro-economische situatie in Polen is op dit moment heel erg goed. Ik overdrijf: goed.“

U doet grote sociale uitgaven en streeft tegelijkertijd naar begrotingsdiscipline en belastingverlaging. Hoe breng je water en vuur samen?

“Dat is natuurlijk erg moeilijk. We proberen een balans te vinden tussen snelle economische groei, hetgeen alleen maar kan als de overheidsuitgaven onder controle blijven, en het bestrijden van armoede, wat in Polen een groot probleem is. De belastingen zullen over een periode van drie jaar worden verlaagd, dus niet onmiddellijk. En we rekenen dit jaar op 5 procent groei.“

5 procent groei. Dat is natuurlijk nog niet helemaal zeker.

“Het is 99 procent zeker.“

Wat moet er volgens u in Polen gebeuren?

“Allereerst moet de staat worden gerepareerd. Burgers voelen zich vervreemd van de overheid en het juridische systeem. Daarnaast hebben we snelle economische ontwikkeling nodig om de werkloosheid te bestrijden. Dat is ons programma.“

Binnen het ambtenarenapparaat is al maanden een uitgebreide stoelendans aan de gang. Is uw staatshervorming juist niet ontwrichtend?

“We zouden graag nog meer mensen willen verwijderen, maar dat kan niet door de bestaande wetgeving. Als je kijkt naar de veranderingen die vier jaar geleden zijn doorgevoerd, door de vorige [sociaal-democratische, red.] regering, dan is wat wij doen daar nog ver van verwijderd.“

    • Stéphane Alonso