Milosevic en Bin Laden

Plotseling heeft Slobodan Milosevic weer een rol in het wereldnieuws. Dat zijn dood tot samenzweringstheorieën zou inspireren, stond meteen als een paal boven water. Dat houdt niet meer op. Over de moord op John F. Kennedy zijn we, ondanks het Warren Report, ruim 40 jaar later ook nog niet uitgepraat.

En het tweede probleem: waar moet Milosevic begraven worden? Geharde Servische nationalisten laten hun tranen de vrije loop. Op het heldenkerkhof in Belgrado natuurlijk! Anderen die zich zijn vier mislukte oorlogen herinneren, geven de voorkeur aan een bescheidener omgeving, of nog beter, Moskou.

De aanhang van Milosevic is sterk genoeg om zijn tegenstanders tot behoedzaamheid te brengen. Waarom zijn Ratko Mladic en Radovan Karadic nog niet gearresteerd? Waarschijnlijk om dezelfde redenen. In een Servische boshut kunnen ze minder kwaad dan in een Haagse cel. Rust gaat voor recht.

Gisteren is de voorhoede van de Nederlandse militaire missie naar het onherbergzame Uruzgan vertrokken. Het detachement, 1400 man sterk, zal er twee jaar blijven. Het is niet erg waarschijnlijk, maar heeft het kabinet toch rekening gehouden met die kleine kans dat Nederlandse soldaten op een humanitaire patrouille Osama bin Laden tegen het lijf zullen lopen? Hebben ze instructies voor wat ze dan moeten doen? De soldaat die hem eventueel gevangenneemt, maakt wereldpolitiek.

En wat gebeurt er om te beginnen in Nederland als generaal Dick Berlijn aan minister-president Jan Peter Balkenende heeft gemeld “dat we hem hebben“, en die komt met het bericht op de televisie, zoals Paul Bremer met het nieuws van Saddam Husseins arrestatie? “We got him!“

In deze krant, het katern Opinie & Debat van vorige week staat een beschouwing van de Amerikaanse politicoloog en terreurdeskundige Peter Berger: “Osama bin Laden moet worden opgespoord - maar voorkom dat hij een martelaar wordt.' Niet een optimistisch verhaal, om het zacht te zeggen.

Berger geeft een samenvatting van het voorafgaande, speculeert over de fluctuaties in de populariteit van de terrorist, spreekt vermoedens uit over zijn mogelijke schuilplaats, maar tot een werkelijk bestek komt hij niet. Waarschijnlijk ergens in het grensgebied tussen Pakistan en Afghanistan. Dat is groot en woest. Van de Pakistanen valt niet veel medewerking te verwachten. President Bush is onlangs in India en Pakistan op bezoek geweest, heeft New Delhi hulp bij de verdere ontwikkeling van de atoomindustrie beloofd en de Pakistaanse president Musharraf min of meer in de kou laten staan. In zijn eigen land heeft deze de bijnaam Busharraf gekregen.

Wat dan? Berger denkt aan de vertrouwde Amerikaanse oplossing met hightechmiddelen; raketten die met chirurgische precisie worden afgeschoten, onbemande predator-vliegtuigjes, alles wat alweer veel beter is geworden sinds drie jaar geleden, toen Bagdad ermee werd bestookt. En wordt Bin Laden niet gedood maar gevangengenomen, dan moet hij eerst publiek worden vernederd, zoals met Saddam is gebeurd: voor de televisie gecontroleerd op hoofdluis, enzovoorts. De Amerikanen moeten dan wel met uitbarstingen van haat in de Arabische wereld rekening houden, maar waar gehakt wordt vallen spaanders. Voor een specialist als Peter Berger vind ik het wat naïef gedacht.

Maken we nog één keer de vergelijking met Milosevic. De Joegoslavische dictator was een verbruikt man. Als het tot een veroordeling was gekomen en hij had de rest van zijn leven gevangengezeten, dan had behalve een te verwaarlozen kern van oude getrouwen geen haan naar hem gekraaid. Zijn oorlogen waren al jaren geleden verloren. De omstandigheden waaronder hij is gestorven, hebben hem nu, voor korte tijd, nog enige betekenis gegeven.

Osama bin Laden staat in het centrum van de strijd die door president Bush tot de grote oorlog tegen het terrorisme is uitgeroepen. Voor ons in het Westen staat het vast dat hij deze oorlog niet kan winnen. Maar bekijken we de fronten van zijn gezichtspunt, dan kunnen we ons voorstellen dat hij tot de conclusie komt dat het slechter had kunnen gaan. Toen drie jaar geleden de aanval op Irak begon, verkeerden de neoconservatieve architecten van deze onderneming in de veronderstelling dat daarmee de democratisering van het Midden-Oosten was begonnen.

Intussen is het land in een hele of bijna hele burgeroorlog verzonken, of een drama van wraak en weerwraak tussen sectarische machtsgroepen. Het hangt ervan af, welke deskundige je raadpleegt. Begin deze week heeft de Iraakse politie weer 87 lijken ontdekt. De wegenkaart naar de vrede tussen Israël en Palestina lijkt een achterhaald document, nu Hamas de verkiezingen heeft gewonnen. Gisteren is nieuw grootschalig geweld uitgebroken. Meer dan drie jaar na de oorlog en ondanks democratische verkiezingen is Afghanistan weer frontgebied geworden. In alle objectiviteit kun je niet zeggen dat het slecht gaat voor de onvindbare Osama.

We moeten voorkomen dat hij tot martelaar zal worden, zegt Peter Berger. Hij heeft gelijk. Maar hoe leggen we dat aan? Gesteld dat hij wordt gearresteerd, zouden we hem in Den Haag voor het Internationale Strafhof willen berechten? Dat zouden de Amerikanen niet willen, en daarmee ontlasten ze ons bij voorbaat van een probleem. Hij zou in de Verenigde Staten terechtstaan, ongetwijfeld de doodstraf krijgen, en die zou dan ook worden voltrokken. De reacties daarop zouden pas goed laten zien hoe ver we met onze oorlog tegen het internationaal terrorisme zijn gevorderd.

    • H.J.A. Hofland