Melbourne troost zich met organisatie Gemenebest Spelen

Vandaag zijn in Melbourne de achttiende Gemenebest Spelen geopend. Critici beschouwen de multiculturele sportmanifestatie als een echo uit een ver verleden.

Aarzelend gingen twee maanden geleden de rolluiken open van het info-standje aan de boorden van de Yarra-rivier. Melbourne vierde vakantie, en als één volk het predikaat “sportgek' verdient, dan zijn het de Australiërs wel. Maar de Melbournians lieten, minder dan vijftig dagen voor de opening van hun Commonwealth Games, een van de vele souvenir-uitstallingen links liggen.

Vanmorgen (Nederlandse tijd) zijn in de Australische havenstad de achttiende Gemenebest Spelen geopend. Ondanks hun aanvankelijk weifelende houding hebben de Australiërs het multiculturele sportevenement alsnog in de armen gesloten. Koningin Elizabeth, nazaat van de eens almachtige heersers van het Britse koloniale rijk, verrichtte de opening in het voor de gelegenheid gerenoveerde hoofdstadion, de met 85.000 zitplaatsen uitgeruste Melbourne Cricket Ground.

Daar hoorde de Britse vorstin onder meer het “God Save the Queen', vertolkt door de Nieuw-Zeelandse operaster Dame Kiri Te Kanawa. Aan die bijdrage ging een bittere discussie vooraf, want in het oorspronkelijke draaiboek van de organisatie ontbrak de Britse volkshymne. Tot woede van de - ook in het “rebelse' Australië nog altijd - invloedrijke groep monarchisten.

Elizabeth is niet alleen formeel het hoofd van het Gemenebest, een losse semi-politieke organisatie van 53 landen die ooit onder de Britse kroon ressorteerden, maar ook staatshoofd van Australië. Republikeinen, die in Down Under al jarenlang pleiten voor afschaffing van het koningshuis, waren juist zeer ingenomen met het verkapte politieke signaal, dat de organisatie voor ogen stond. Australische monarchisten daarentegen claimden, gesteund door premier John Howard, dat het verzwijgen van het “God Save the Queen' een belediging zou betekenen voor de Britse koningin.

Howard heeft bovendien andere zorgen aan het hoofd. Australië, een van Amerika's trouwste bondgenoten in Irak en Afghanistan, vreest al jaren het slachtoffer te worden van een terroristische aanslag. Tot dusver is het continent buiten schot gebleven. Australische slachtoffers vielen vooral in Indonesië: bij bomaanslagen op het toeristeneiland Bali (oktober 2002 en 2005). Net als bij de Olympische Spelen van Sydney (2000) waken ditmaal ruim 13.000 politie-agenten en 2.500 militairen over de veiligheid van en rondom het evenement. “Wij nemen geen enkel risico“, is het credo van Howard.

En dat voor een sportmanifestatie, die Australië in totaal een slordige zevenhonderd miljoen euro kost, en waarvan critici zeggen dat het “een imperialistisch anachronisme“ is, ingehaald door de tijd. Voorstanders daarentegen wijzen op de rijke traditie en de economische impuls die van het evenement uitgaat. Manchester, de vorige gastheer van de Spelen (2002), veranderde mede onder invloed van de Gemenebest Spelen van een grauwe industriestad in een moderne metropool.

En de sporters zelf, ditmaal zo'n 4.500 atleten afkomstig uit 71 landen en gebiedsdelen? Ach, weer een kans om in de schijnwerpers te staan, weer een kans om medailles te winnen, en dus sponsors te behagen en de bankrekening te spekken. Nee, in hun ogen zijn The Friendly Games dan ook beslist geen folkloristisch onderonsje of een verkapte ode aan het eens zo machtige koloniale rijk. “Olympische Spelen zijn groot, maar onderschat de impact van dit evenement niet“, zei een van de Australische zwemtrainers eind januari, bij de nationale selectiewedstrijden in het bad dat speciaal voor de Commonwealth Games is neergezet, het Melbourne Sports and Aquatics Centre in Albert Park.

Dat het de komende elf dagen ernst is in Melbourne, blijkt onder meer uit de prominente aanwezigheid van de dopingjagers. Eén op de vier atleten zal een test moeten ondergaan, kondigde de voorzitter van de Commonwealth Games Federation donderdag aan. Dat is, zo voegde hij daar met gepaste trots aan toe, te vergelijken met de stringente aanpak bij de Zomerspelen van Athene, waar in de zomer van 2004 onder de 10.500 deelnemers ruim tweeduizend controles werden uitgevoerd.

Vier jaar geleden in Manchester werden vier sporters betrapt op het gebruik van doping. Onder de zondaars twee gewichtheffers uit India, die prompt hun medailles moesten inleveren. Het betekende een smet op het verder opvallend overtuigende optreden van de Aziatische grootmacht, die over vier jaar (New Delhi) fungeert als gastheer. In Melbourne hopen de Indiërs goede sier te maken en - net als Londen destijds in Manchester met succes deed - zieltjes te winnen voor de kandidatuur voor de Zomerspelen van 2016 of 2020.

Want ook dat zijn de Gemenebest Spelen: springplank én vangnet van de Olympische Spelen, voor zowel sporters als bestuurders. Manchester deed twee keer vergeefs een gooi naar de organisatie van de “echte' Spelen, en kreeg als doekje voor het bloeden de Commonwealth Games.

Voor Melbourne geldt hetzelfde. De zelfbenoemde sporthoofdstad van Australië verloor de slag om de Olympische Spelen van 1996, waarna Sydney vier jaar later alsnog de eer te beurt viel. Aan de boorden van de Yarra-rivier kwam dat hard aan. Sydney en Melbourne verhouden zich als Amsterdam en Rotterdam: een bij vlagen bittere rivaliteit, zeker als het om sport gaat.