Ik wil geen naakt vóór middernacht

Seksclips kunnenleiden tot normvervaging onder jongeren. Daarom moet muziekzender MTV overgaan tot zelfcensuur, vindtMyrthe Hilkens.

De seksuele normvervaging onder jongeren neemt afschrikwekkende vormen aan. Recent onderzoek van de Geneeskundige en Gezondheidsdienst Amsterdam (GGD) toont aan dat pubers in de hoofdstad steeds vaker seks aanbieden in ruil voor geld, merkkleding of een pakje sigaretten.

De GGD schrijft in zijn tussenrapportage dat “tienerseks als tegenprestatie, voor een beloning of voor geld, voortkomt uit een subcultuur waarin tieners zichzelf weinig beperkingen lijken op te leggen in hun seksuele activiteiten.“

De jonge vrouwen waarover het onderzoek spreekt, in de “scene' aangeduid als pijp- of neukmeisjes, zijn tussen de 12 en 17 jaar, soms 10 of 11. Zij bieden zichzelf aan in ruil voor triviale zaken als een telefoonkaart, een flesje Breezer of een paar trekjes van een joint. Terwijl ik het lees, sluipen de jonge groepsverkrachters uit Rotterdam mijn herinnering binnen: jongens tussen de 13 en 18 jaar die samen puberende meisjes te grazen nemen. De daders zouden, volgens een betrokken advocaat, hun inspiratie uit hiphopclips halen. Schuldig voelen ze zich niet, omdat ze niet snappen wat er verkeerd kan zijn aan het beurtelings penetreren van een minderjarig meisje dat expliciet kenbaar maakt dat niet te willen. Ook niet in ruil voor een Diesel Jeans.

Hiphopclips, de “urban'-cultuur en het clipbeleid van de Nederlandse muziekstations staan de laatste maanden regelmatig ter discussie. Onlangs meldde De Telegraaf dat een ruime meerderheid in de Tweede Kamer videoclips met daarin schaars geklede vrouwen aan banden wil leggen. Kamerleden stellen vragen en publiceren open brieven in kranten, met daarin de oproep tot “een breed gedragen maatschappelijke discussie“ over de invloed die de hiphopcultuur heeft op de jongeren van nu.

De urban-subcultuur wordt in één adem genoemd met “verheerlijking van de gettocultuur', “promoten van geweld' en “seksisme'. En daar klinken de eerste protestgeluiden al: alsof hiphopartiesten verantwoordelijk zijn voor misdragingen van kinderen in Rotterdam! De vrouwen in die clips kiezen er toch zelf voor om zich halfnaakt rond rappers als 50 Cent en Snoop Dogg te scharen? Ouders, die zijn verantwoordelijk! En MTV Nederland mompelt dat het de grote platenmaatschappijen zijn die, sinds de terugloop in verkoopcijfers, hun singles door middel van seks en geweld onder de aandacht brengen. Bovendien is er vooralsnog geen wetenschapper die kan aantonen dat videoclips het gedrag van jongeren beïnvloeden.

Iedereen wast zijn handen in onschuld en wijst met zijn vinger in de richting van een ander. Ondertussen is er geen breed gedragen discussie. Er bestaan geen waarschuwingsembleempjes zoals de Kijkwijzer. Niemand onderneemt actie of bedenkt een aantal simpele maatregelen.

Natuurlijk, hiphopartiesten zijn niet direct verantwoordelijk voor de misdragingen van jongeren in Rotterdam. Maar het staat vast dat “P.I.M.P.'s' als Snoop Dogg en 50 Cent een ziek beeld geven van man-vrouw-verhoudingen en seksualiteit in het algemeen. Droevig genoeg komen ze daar moeiteloos mee weg in hiphopkringen. Blijkbaar draait het in de “scene' vooral om het scoren van hits en veel minder om principes.

Wat te doen? Uiteraard dragen ouders een grote verantwoordelijkheid. In een ideale situatie zouden zij erop toezien dat hun pubers niet een dagelijkse overdosis 50 Cent tot zich nemen. Maar menig gezin is niet ideaal. Veel ouders werken allebei en er zijn alleenstaande moeders. Om nog maar niet te spreken van depressieve, verslaafde of gewelddadige ouders. Veel jongeren groeien dan ook onder kwetsbare omstandigheden op, zonder ouderlijk toezicht, of erger, zonder aandacht en liefde. Op sommige van hen heeft een videoclip wellicht wél een negatieve uitwerking. Voor die kinderen is het tijd om maatregelen te nemen.

Dus zijn de clipstations en de urban-subcultuur verantwoordelijk voor het miserabele seksuele normbesef onder jongeren? Nee. Het probleem van seksuele excessen onder jongeren is complex en de verantwoordelijkheid houdt niet op bij MTV of de hiphopscene. Wetenschappers verschillen drastisch van mening over de invloed van videoclips op jongeren. Bovendien moeten (lokale) politici zorgdragen voor betere leefomstandigheden en meer jeugdcentra in achterstandswijken, goede stageplekken voor jongeren en het aantal drop-outs terug zien te dringen. Seks wordt daarnaast niet enkel en alleen door de hiphopindustrie ingezet. De samenleving - en de muziekindustrie in het bijzonder - seksualiseren op alle terreinen: ook popartiesten als Britney Spears en Christina Aguilera, belangrijke rolmodellen voor jonge meisjes, portretteren zichzelf schijnbaar moeiteloos als stoeipoezen in pitspoespakjes. Vrouwenbladen als Flair geven nieuwe abonnees een vibrator als welkomstgeschenk. Commerciële zenders programmeren in de nacht vrijwel enkel en alleen ranzige, droevige 0906-reclames. Om over een medium als internet nog maar te zwijgen.

Maar als de urban scene muziekzenders weigeren hun eigen verantwoordelijkheid te nemen omdat anderen immers ook verantwoordelijk zijn, is het met de vinger wijzen weer begonnen.

MTV moet zich niet langer richten op wat anderen doen en laten. MTV Nederland (ook: TMF en The Box) moet een boodschap hebben aan zijn doelgroep - jongeren, en hun belangen. Ook al is er vooralsnog geen wetenschappelijk bewijs voor de relatie tussen clips en gedrag van jongeren, het stellen van een goed voorbeeld is nooit verkeerd. En dat geef je níét door meteen na afloop van TMF Game Shop Pro (een “game'-programma, red.) een hitsige reclame van “0906-lekkernat' uit te zenden.

En dan de clips zelf nog. In het effect van de door MTV voorgestelde “red button' geloof ik niet. MTV Networks overweegt sommige seksueel getinte videoclips te markeren met een zogenoemde “red button'. Die markering moet leiden tot discussies tussen kijkers, op internet of in de studio. De “red button' is dus vooral een manier om jongeren te laten nadenkenk over videoclips. Censuur van de “red button'-clips lijkt ver weg, want de Kijkwijzer staat toe dat ze worden uitgezonden'.

MTV Nederland toont zich een zwakke schakel. Hoe moeilijk kan het zijn? Voor twaalf uur 's nachts geen videoclips waarin naakt - of te kleine bikini's en te strakke hotpants - te zien is en waarin niemand op konten slaat. Waarin, kortom, iedereen zich aangekleed en wel gedraagt. Censuur? Voor mijn part.

CDA, VVD en PvdA willen dat MTV met de muziekindustrie in gesprek treedt. MTV heeft al wel bepaalde huisregels: er mag in een clip geen speelgoed kapot worden gemaakt en er mogen geen sigaretten worden gerookt. Maar seks verkoopt, dat weten MTV en de muziekindustrie ook, en daarom zullen ze op dat terrein niet snel concessies doen.

Vooralsnog is hun beste idee dus die “red button'. Dat vind ik zwak: kinderen hebben seks in ruil voor telefoonkaarten! Daar moeten we iets tegen doen. Clipstations moeten hun beleid resoluut aanscherpen, desnoods gedwongen en het liefst zo snel mogelijk.

www.kijkwijzer.nl: de bestaande classificatie van tv, video en games.

Myrthe Hilkens is freelance journaliste en gespecialiseerd in jongerencultuur. Ze werkt voor Lijn5.com, BNN United en LLINK. Een eerdere versie van dit stuk verscheen op statemagazine.nl.