Arthur Japin in Lilliputia

Aan het begin van het Boekenweekgeschenk van Arthur Japin wordt een baby geboren. “Wat is hij groot!“ roept de kraamvisite. Zo blijft het de eerste jaren in het leven van Lemmy, de held van De grote wereld. “Hij wist niet beter of hij was enorm.“ Een kind als alle kinderen, zou je denken. Wat de passage echter indringend maakt, is dat de lezer allang weet dat Lemmy niet zozeer groot is, als wel minder klein dan zijn familieleden. Zijn ouders zijn lilliputters, ze leven begin vorige eeuw in Lilliputia, een bordkartonnen dwergenstad op Coney Island bij New York. Jarenlang heeft Lemmy er geen idee van dat zijn wereld zo klein is: als de toeristen naar de dwergen komen kijken, houdt zijn moeder hem binnenshuis. Zijn tijden van onschuld en geluk eindigen als hij op een dag het “raadhuis' binnenstapt waar zijn vader werkt: “Hij ging naar binnen en stuitte op een hoge blinde muur. Het raadhuis bleek niet meer dan een façade. Het hout was aan de achterkant niet eens geverfd.“ Die ontdekking, die doet denken aan Plato's grotmythe, maar ook aan de film The Truman Show, heeft grote gevolgen. Lemmy stopt met groeien: een dwerg tussen de dwergen. In dergelijke gevoelvolle scènes is Japin op zijn best. Hij is een schrijver die, zoals zanger Marco Borsato ooit over zichzelf zei, “weet hoe je het gevoel van A naar B moet krijgen“.

Boek A. Japin: De grote wereld. Gratis bij besteding van 11,50 aan Nederlandstalige boeken Oordeel: ***

De grote wereld is ook een echte Japin in de keuze voor een buitenstaander als hoofdpersoon. Aanpassen of niet aanpassen, is daarbij de vraag. Als hij de VS verlaat, krijgt Lemmy de opdracht van zijn grootmoeder zichzelf niet te verloochenen: “Als je mouwen te kort zijn, hak je dan je handen af zodat je jasje beter zit?“ In die moraal schuilt echter ook de keerzijde van het boek. Want waar de menslievendheid van Japin hem in staat stelt de pijn van zijn personages voelbaar te maken, ga je in de loop van het verhaal een bite missen. Al het kwade in de wereld lijkt afkomstig te zijn uit onbenoembare collectieven - of het nu de nazi's zijn of de wetten van de markt. Die overvloed aan goede bedoelingen maakt op den duur een beetje wee. Bovendien legt Japin erg veel uit. Zo sluit Lemmy vriendschap met een nachtclubmeisje. De overeenkomsten worden door Japin nadrukkelijk uitgelegd: “Mazeppa was de enige vrouw bij wie Lemmy nooit schaamte had gevoeld, misschien omdat zijzelf zo goed zonder bleek te kunnen.“ Het is een explicatiedrang die verwant is aan het overacting dat Japin naar eigen zeggen als acteur parten speelde. Het maakt dat De grote wereld, hoe intens menslievendheid ook, toch aan de oppervlakte blijft.

Arjen Fortuin

Boek

A. Japin: De grote wereld. Gratis bij besteding van 11,50 aan Nederlandstalige boeken Oordeel: