Alsof ik hun zoon was

Hoewel het van gebrek aan historische kennis getuigt, als je denkt dat de mens een onbeschreven blad is dat klaar staat om opgevuld te worden, overkomt me wel eens iets dat dit idee weer wat hoop inblaast. Het gebeurde vorig jaar in de boekenweek. Ik had een lezing in Rotterdam, de stad waar ik ben opgegroeid, om tien uur 's ochtends in de gemeentebibliotheek van Delfshaven. In mijn contract stond dat het om een optreden voor een ROC ging, een school dus. Scholieren die in het kader van het cultuuronderwijs naar een schrijver worden gebracht, zoals je vroeger naar de dierentuin werd gebracht om een glimp van de natuur te zien.

Maar er waren geen leerlingen. Ze hadden hun kinderwagens meegenomen en hun kinderen die al konden lopen. Het was een bonte samenstelling van Marokkaanse en Turkse moeders, die via het ROC de alfabetiseringscursus deden en, alhoewel ik hun ijver en inzet hoogacht, onmogelijk mijn werk uit directe ervaring mee hadden gekregen. Normaliter introduceer je jezelf, lees je wat voor en geef je daarna ruimte aan vragen. Hier zou voorlezen de oren vooral vermoeien en de introductie met mijn verbale acrobatiek moest ik ook maar vergeten. Ik was in ieder geval bevrijd van de vaste vraag of mijn werk autobiografisch is. Er werd een kind uit de stoel gehaald waar ik moest plaatsnemen. De leraressen hadden een vragenlijst samengesteld en de bedoeling was dat we die puntsgewijs gingen afwikkelen. Ik begreep dat dit een uitgelezen mogelijkheid was om met mijn moeder te communiceren over mijn werk. Mijn moeder zat hier niet, ik praat nooit met haar over mijn boeken, maar zij had hier ook kunnen zitten. Deze vrouwen keken me ook aan alsof ik hun zoon was. Niet eerder heb ik zo'n kostelijk en inspirerend optreden gehad, met lezers die op z'n minst pas na drie jaar Nederlands taalonderwijs mijn boek konden gaan lezen. Ik sprak over geboren worden in Marokko, opgroeien met een kwade grootmoeder, opgroeien in Rotterdam, de afwezigheid van boeken en het overzetten van oraliteit naar tekst. Ze luisterden en voelden het feilloos aan, zo zag ik aan de ogen en hoofdknikjes. Het verschil tussen literatuur en leven was even weg.

Abdelkader Benali

Schrijver van onder andere “Bruiloft aan zee' en “De langverwachte'.