Vleugelloze luizeneter blijft in de kas

Een vleugelloos lieveheersbeestje moet het nieuwe biologische wapen worden tegen bladluizenplagen in de glastuinbouw. Onderzoekers in Wageningen en Leiden experimenteren met een tweestippelig lieveheersbeestje dat door een natuurlijke mutatie zijn vleugels en een groot deel van het dekschild mist. 'Het voordeel van deze diertjes is dat ze niet wegvliegen', zegt de Leidse biologe Suzanne Lommen, als promovendus aan het project verbonden.

Mutant lieveheersbeestje zonder vleugels. Foto’s Universiteit Leiden Universiteit Leiden

Lieveheersbeestjes worden veel ingezet als biologisch bestrijdingsmiddel. Bijvoorbeeld tegen bladluizen in paprikakassen, maar ook bij luizenplagen in laanbomen. Het effect is echter tijdelijk. Lommen: 'Gevleugelde lieveheersbeestjes vliegen doorgaans binnen vier uur van de plant weg waarop ze zijn uitgezet, op zoek naar planten met meer luizen. De vleugelloze blijft tot enkele dagen op de plant.'

De mutant zonder vleugels werd in de jaren negentig in de vrije natuur in Nederland aangetroffen. In het laboratorium kweekten de onderzoekers ermee verder. Uit kruisingsproeven bleek vleugelloosheid een kwestie van één gen, dat recessief overerft. Welk gen, is nog niet duidelijk.

De mutatie is in de natuur vrij zeldzaam, zegt Lommen. Het fenomeen is nog maar drie keer gezien. 'Deze lieveheersbeestjes hebben geen vleugels maar ook nauwelijks een dekschild. Mogelijk worden ze daardoor makkelijker opgegeten of zijn ze gevoeliger voor uitdroging. Bovendien is het de vraag of gevleugelde kevers ongevleugelden als soortgenoot herkennen en ermee willen paren.'

Volgens Lommen worden lieveheersbeestjes nu vooral als larven ingezet, omdat ze anders meteen wegvliegen. 'En als de volwassen kevers eitjes leggen op diezelfde planten hebben we mogelijk dubbel voordeel omdat de nieuwe larven ook weer luizen eten.'

Het vleugelloze lieveheersbeestje heeft nog wel problemen met de voortplanting en legt minder eitjes dan de normale vorm. 'Maar we werken er hard aan om dat te verbeteren', verzekert Lommen.