Premier van Servië loopt op eieren

De dood van Milosevic is voor zijn zieltogende socialistische partij aanleiding om eisen te stellen waarop de regering niet kan ingaan; die regering is echter in het parlement wel afhankelijk van de steun van de socialisten.

President Tadic van Servië legt een krans op het graf van de vermoorde president Zoran Djindjic, bij leven de grootste tegenstrever van Milosevic. Foto AP Serbia's President Boris Tadic places his hand on the grave of the late Serbian prime minister Zoran Djindjic during a memorial service marking 5the third anniversary of his assassination, Sunday, March 12, 2006 in Belgrade. Serbia on Sunday was marking the third anniversary of the assassination of its first democratic prime minister, but the commemoration was overshadowed by the death of Zoran Djindjic's top adversary, autocratic ruler Slobodan Milosevic. The body of former President Miliosevic was found lifeless in his bed early Saturday at the U.N. detention center at The Hague, Netherlands, where he had been defending himself against 66 counts of war crimes, including genocide, in the Balkan ethnic bloodletting of the 1990s. (AP Photo/Srdjan Ilic) Associated Press

De dood van Slobodan Milosevic, zo zei gisteren een woordvoerder van de regerende Democratische Partij van Servië (DSS) van premier Vojislav Kostunica, moet geen politiek thema worden. Dat pleidooi kwam dagen te laat: toen zaterdag het nieuws van Milosevic' dood bekend werd, klonk in Belgrado direct het startschot van pogingen, er politiek profijt uit te trekken. Centraal daarbij staat de Servische Socialistische Partij (SPS) van Milosevic zelf.

De SPS eiste dat Milosevic een staatsbegrafenis zou krijgen en wel op de afdeling Verdienstelijke Personen op de centrale Belgradose begraafplaats Novo Groblje. Op die afdeling begraven de Serviërs al tweehonderd jaar hun grootste zonen en dochters. Volgens de SPS is Milosevic onschuldig (want nooit veroordeeld), en omdat hij een oud-staatshoofd is, verdient hij het op de speciale afdeling te komen te liggen.

De regering kan zich zo'n staatsbegrafenis niet veroorloven, niet alleen omdat naar haar eigen overtuiging Milosevic die niet verdient, maar bovendien omdat ze tegenover haar achterban en het buitenland volledig in haar hemd zou komen te staan. Om diezelfde reden wilde de regering voorkomen dat Milosevic' weduwe, Mira Markovic, volgens menigeen de kwade genius achter Milosevic' bewind, haar gezicht in Servië laat zien. De in Moskou wonende Markovic wordt gezocht wegens fraude en machtsmisbruik. Ze is echter volgens menigeen in Belgrado óók verantwoordelijk voor heel wat ernstiger zaken, zoals de moord op Milosevic' voorganger als president van Servië, Ivan Stambolic, en de journalist Slavko Curuvija - al zijn tegen haar wegens die moorden geen aanklachten ingediend. Een rechter doorkruiste vanochtend de wens van de regering door de aanklacht tegen Mira in te trekken: ze kan komen.

De eisen van de SPS brengen de regering in verlegenheid, omdat de socialisten dreigen het parlement uit te lopen als ze hun zin niet krijgen. En dat zou onherroepelijk het eind van de minderheidsregering van Kostunica zijn: zij is op de gedoogsteun van de socialisten aangewezen.

Als de regering zou vallen, komen er vervroegde verkiezingen, die in huidige context de socialisten en de ultra-nationalistische Servische Radicale Partij (SRS) winst zouden opleveren. De socialisten kunnen die winst goed gebruiken: de partij leidt al tijden een zieltogend bestaan en dreigt bovendien uiteen te vallen in twee rivaliserende vleugels.

Voor Kostunica wordt die situatie nog verergerd door druk van de EU, die dreigt het overleg over een stabilisatie- en associatie-akkoord ( toetreding op termijn) af te breken als Servië de Bosnische Serviër Ratko Mladic niet uiterlijk eind maart uitlevert. De EU maakte gisteren nog duidelijk dat ze geen boodschap heeft aan het feit dat de situatie in Servië na de dood van Milosevic heel precair en gecompliceerd is en dat Mladic moet worden uitgeleverd. Een smeekbede van minister van Buitenlandse Zaken Vuk Draskovic ('Ik verwacht, ik verzoek, ik smeek') aan EU en NAVO om begrip stuitte op dovemansoren.

Kostunica loopt dus op eieren. Hij zit klem tussen Milosevic' volgelingen en de internationale gemeenschap. Een fout kan zijn regering ten val brengen en tot verkiezingen leiden die 'diegenen die het grootste kwaad hebben aangericht' (aldus Draskovic) weer aan de macht brengen.

Tot nu toe houdt Kostunica zich muisstil en laat hij het moeilijke werk aan anderen over. Zoals gisteren het blad Politika optekende: niet Kostunica maar de burgemeester van Belgrado verbood gisteren een staatsbegrafenis voor Milosevic; niet Kostunica maar president Tadic wees gisteren gratie voor Mira Markovic af; en niet Kostunica maar de (formeel onafhankelijke) Servische justitie trok de aanklacht tegen Mira ingetrokken. Met moeilijke besluiten wil Kostunica even niets te maken hebben.