Op zoek naar de crimineel op internet

Criminaliteit op internet neemt al een paar jaar toe. Maar nog maar weinig rechercheurs zijn bezig met de opsporing ervan. Op zoek in het 'afvoerputje van internet'.

Op de projector laat cursusleider Pepijn Vissers een internetplaatje van Geert Wilders zien, alleen dan zo gemanipuleerd dat Wilders op clown Bassie lijkt. De trucfoto is gemaakt door ene 'Varda', waarschijnlijk een schuilnaam. 'Stel nou dat dit een serieuze bedreiging is', zegt Vissers tegen zijn cursisten. 'Stel dat deze foto ergens opduikt maar dan met een pistool tegen het hoofd van Wilders. Hoe vinden we deze 'Varda' dan en hoe weten we of hij gevaarlijk is?'

De tien cursisten van de digitale rechercheopleiding van Fox-IT in Delft wenden zich tot hun computerscherm. Ze gaan op zoek naar Varda. Wie is hij of zij en wat voor verleden heeft Varda?

In een vijfdaagse cursus worden politiemensen en fraudebestrijders van banken en verzekeraars bijgeschoold tot internetrechercheur. Dit beroep wordt steeds belangrijker.

Online creditcardfraude, uitwisselen van kinderporno, digitaal afpersen en het hacken van overheidscomputers. Het zijn zaken waar de politie bij de introductie van internet bij het grote publiek rond 1995 nog niet zo bij stilstond. Maar de laatste jaren krijgen officieren van justitie steeds vaker zaken binnen van mensen die het internet voor heel andere doeleinden gebruiken dan e-mailen en vakanties boeken.

De aangiftes stromen binnen op de politiebureaus waarna het op het bordje van een rechercheur terecht komt. Sommigen van deze politiemensen hebben een opleiding gevolgd bij Fox-IT in Delft. Dit particuliere bedrijf is onder meer verantwoordelijk voor een groot deel van de dataversleuteling van overheidscommunicatie, maar geeft ook internetrecherche-opleidingen aan officieren van justitie, politiemensen en fraudebestrijders uit het bedrijfsleven. In een vijfdaagse cursus leren ongeveer tien mensen de fijne kneepjes van het digitale opsporen.

Van die tien cursisten komen er dit keer twee van lokale politiekorpsen. De overige acht werken op afdelingen fraudebestrijding van banken en verzekeraars. Algemeen rechercheur Mark, die niet met achternaam in de krant wil: 'Ik werk al tien jaar. De laatste drie jaar is het aantal misdrijven via internet enorm gestegen.'

Een van de trends op het gebied van internetcriminaliteit is volgens Mark de fraude via veilingsites als Marktplaats.nl. 'Ik heb daar mijn handen vol aan. Eigenlijk zou iedere rechercheur dit soort opleidingen moeten volgen. Nu blijven deze zaken bij gebrek aan kennis en mankracht soms liggen.'

Digitaal rechercheren is nog geen verplichte vaardigheid bij de 'gewone' wijkrecherche. Dat is het wel bij speciale teams zoals een interregionaal Bureau Digitale Expertise (BDE) of de digitale afdeling van de Nationale Recherche in Driebergen. Zij beschikken wel over ervaren digitale internetrechercheurs. Volgens een artikel in het politieblad Blauw van 3 januari zijn er landelijk 'hooguit tweehonderd' internetrechercheurs die zich bezighouden met het bestrijden van de digitale criminaliteit. Een deel volgt de opleiding bij Fox-IT of een interne politieopleiding.

En dat zou eigenlijk moeten veranderen, zegt Mark. 'Ook bij de lokale bureaus moet deze expertise beter vertegenwoordigd zijn. Het is broodnodig.'

Mark komt de uiteenlopende vormen van internetcriminaliteit tegen. 'Van hackers tot bedreigingen en afpersing via e-mail. Vooral via de gratis e-mail accounts.' Volgens Mark moet er nog het een en ander gebeuren voordat deze nieuwe tak van criminaliteit efficiënt kan worden aangepakt. Hij noemt de kennis van internet op zijn bureau 'soms zeer laag'. 'Maar ook de juridische wegen zijn nog onduidelijk. Wat dat betreft is dit een hele nieuwe wereld.'

In een paar jaar tijd heeft meer dan de helft van alle Nederlandse huishoudens beschikking over een breedband internetverbinding. Ook fraudeurs of criminelen weten hun pad te vinden op de digitale snelweg, zegt forensisch expert en cursusleider Pepijn Vissers van Fox-IT. 'Dat komt vooral door de anonimiteit van het internet. Het lijkt alsof je geen sporen achter laat, maar schijn bedriegt.'

Ondertussen spint Fox-IT goed garen bij deze ontwikkeling. Het bedrijf wordt steeds vaker ingezet voor de rechercheopleiding, zegt Menno van der Marel, een van de oprichters van Fox-IT. 'Ongeveer vijftien keer per jaar geven wij dit soort cursussen.'

De opleiding, die 2.200 euro per persoon kost, van vandaag is algemener door de gemêleerde groep. Van der Marel zegt dat zijn bedrijf ook cursussen geeft aan groepen officieren van justitie. 'In dat geval kunnen we dieper ingaan op de materie, en ter plekke casestudy's doen.'

Vandaag blijkt 'Varda' niet makkelijk te vinden. De rechercheurs kunnen geen criminele antecendenten vinden. Waarschijnlijk is Varda niet meer dan een gewone internetcartoonist. Aan het eind van de dag hebben de deelnemers onder meer geleerd hoe ze moeten zoeken naar bedreigingen in forums en naar de handel en wandel van 'kaalkopjes' - zo noemt Vissers rechts-extremisten. Ook wordt Usenet behandeld, een soort berichtenservice waar ook pornoliefhebbers hun materiaal uitwisselen. 'Gedeeltes van Usenet zijn het afvoerputje van het internet', zegt Vissers.