Gooi de enclave open

Whose mind conceived this?` Het is de centrale vraag in de documentaire die draait in het Amnesty Filmfestival als de dood van Milosevic bekend wordt. In Beyond reasonable doubt wisselt Mina Vidakovic beelden van het Joegoslavië-tribunaal af met die van de genocide. We zien de ronde vrouwen met hoofddoekjes, meisjes met vlechten, kinderen bij bussen. Dan de streperige, schokkerige videobeelden van zonovergoten dalen en bergen met uitgemergelde mannen. Ten slotte de snoeiharde beelden van een rij mannen die één voor één in hun rug worden doodgeschoten. Vidakovic snijdt direct naar een line up van rechters in het tribunaal. Hun rekwisieten, de toga`s, laptops, dossiers, koningsblauwe stoelen en koptelefoons staan in scherp contrast met de simpele elementen van de moord: de vrachtwagen, het gras, het geweer. De snelheid van het schot tegenover de traagheid en omslachtigheid van het recht.

Toevallig werd juist deze zaterdag de dvd van Beyond reasonable doubt gedistribueerd via kranten in Belgrado, Sarajevo en Banja Luka, om delen van de bevolking die in `ontkenning` leven met andere beelden te confronteren.

Mensen als Vidakovic die zich niet laat vangen door het narrowminded nationalisme dat nu opstaat in het voormalig Joegoslavië, zijn belangrijk. Tegelijkertijd worden zij door de Europese Unie gevangen gehouden binnen hun grenzen. Citizens Pact is een clubje jonge mensen uit het tijdens de oorlog zwaar gebombardeerde Novi Sad. In het kader van hun Visa Abolishment Campaign schreven ze Stories from the visa queues. Verhalen over hoe vernederend en willekeurig de visapolitiek is, of het nu gaat om studie, werk- of familiebezoek. Er staat een generatie in de kou van wie we verlangen dat zij haar regio een Europese toekomst binnenleidt. Ze zal het zwaar krijgen. Milosevic wordt een martelaar. Belgrado bericht: `He sneaked out again. We are stuck in the black hole of Europe.` Als we de slachtoffers van Milosevic recht willen doen nu er door zijn dood geen vonnis kan worden geveld, maak dan een eind aan deze enclave-politiek.

Ellen Walraven

Algemeen directeur debatcentrum De Balie en medeoprichter toneelgezelschap `t Barre Land.