Een half uur gratis filmreclame

Een jubelend verslag van de draaidagen behoort nu ook in Nederland bij het maken van een speelfilm. Hoe 'The making of' verwerd tot gratis reclamespot bij de publieke omroep.

scene uit de film Ik omhels je met duizend armen FOTO: A-Film A-Film

Steven Spielberg zag als eerste het commerciële belang in van het op film vastleggen van de werkzaamheden aan zijn speelfilms. Zo weten we precies hoe de haaien in Jaws werden nagebootst en de E.T. van de tekentafel uiteindelijk in de film tot leven kwam. Het genre 'The making of' was geboren. Sindsdien verzuimt geen grote Hollywood-productie meer bij de opnamen tegelijk een cameraploeg de verrichtingen achter de schermen te laten vastleggen.

'The making of' is een onlosmakelijk onderdeel van de publiciteitscampagne rondom een nieuwe speelfilm geworden. De makers van een film beschouwen het als een bijproduct van de 'echte' film. Ze vertonen wat werkopnamen en stellen obligate vragen aan de regisseur, producent en acteurs. Dit alles fungeert als extraatje op de dvd van de film, waar ook de soundtrack, de trailer en de publiciteitsfoto's te vinden zijn.

De Nederlandse filmindustrie heeft het genre inmiddels ook ontdekt. Vorige week was bij de VARA te zien hoe regisseur Willem van de Sande Bakhuyzen werkte aan de film Ik omhels je met duizend armen, naar het boek van Ronald Giphart. Het filmpje bevatte lovende uitspraken van acteurs over elkaar en de regisseur. De uitzending viel te verdedigen, omdat het óók een verslag was van een regisseur die met zijn laatste krachten iets moois tot stand wilde brengen. Dat de uitzending precies samenviel met de première van de speelfilm was mooi meegenomen.

Ergerlijker is 'The making of' van de film Het woeden der gehele wereld die de TROS aanstaande woensdag uitzendt. Dit programma, vervaardigd door dezelfde productiemaatschappij (Nedfilm) die de film maakte, behelst één lange lofzang op de speelfilm die daags erna in première gaat. We zien producent Rob Houwer trots vertellen over de moeizame selectie uit honderden acteurs, die uiteindelijk tot een uitgelezen cast leidde. Enthousiast mag hij uitleggen hoe eindelijk een tijdperk (eind jaren vijftig) tot leven wordt geroepen dat cinematografisch vooralsnog is veronachtzaamd.

Regisseur Guido Pieters laat zich in loftuitingen evenmin onbetuigd. De film is gebaseerd op een verhaal van Maarten 't Hart, dat met zijn vele betekenislagen welhaast 'briljant' kan worden genoemd. En zo gaat het ruim een half uur onbeschroomd voort. Tussendoor vertellen acteurs hoeveel moeite ze hadden met de opnamen van de seksscènes ('Ik had zoiets van: ik ga er gewoon voor') of hoeveel werk het kostte een geloofwaardige concertpianist dan wel -violist neer te zetten ('Sommige stukjes speel ik echt zélf').

Dit home-made-filmpje laat de kijker echter in het ongewisse over waar de film nu precies over gáát. 'Mensen doen zich anders voor dan ze zijn', meent regisseur Guido Pieters. Acteur Cees Geel: 'Het is het verhaal van boontje komt om zijn loontje.' Producent Rob Houwer: 'Lichtelijk kwalijke zaken werden in die tijd onder het vloerkleed geveegd.' En, wederom, Guido Pieters: 'Veel mensen zeiden na de oorlog dat ze goed waren geweest, terwijl ze hadden gecollaboreerd. Nu wordt dit ook eens aan de kaak gesteld.'

Aan het eind mag Maarten 't Hart verklaren dat de film zó ver van zijn boek is afgedreven, dat hij het opgaf zich ermee te bemoeien. Maar het geheel is, benadrukt de schrijver, een 'buitengewoon geslaagde' film. De vraag dringt zich ondertussen op waar de grens ligt tussen informatie en reclame. Rond de premièredatum wordt dit halffabrikaat door de TROS als informatie uitgezonden en het publiek denkt naar een onafhankelijke reportage over de film te kijken. De productiemaatschappij is spekkoper; voor een tv-spot van deze lengte had Nedfilm een vermogen moeten uittrekken.

'The making of Het woeden der gehele wereld', morgen, Ned. 2, 23.00-23-35u.