Stockhausen komt niet weg met een cd

Al ruim een halve eeuw weet de Duitse componist Karlheinz Stockhausen zijn gehoor te verdelen in absolute voor- en tegenstanders. Van fundamentalistische avant-gardist ontwikkelde hij zich tot een eigenzinnige mysticus. En zijn nimmer aflatende pretenties zorgden er onder meer voor dat hij in 2002 zijn 29 uur durende, zevendelige operacyclus Licht voltooide. In stukjes en beetjes is die al overal ter wereld in première gegaan, deels ook in Amsterdam. In 2010 komt er misschien zelfs een integrale uitvoering. Tijdens de ZaterdagMatinee kon men in elk geval al getuige zijn van Hoch-Zeiten, de slotscène van het sluitstuk van de cyclus, de opera Sonntag.

Verdeeld in vijf groepen bracht de Radio Kamer Filharmonie wat nog het meest leek op een universalistisch ritueel. Elke groep had een sub-dirigent, die een eigen tempo aanhield. Vooral wanneer die tempi ineens samenvielen, leken we een glimp te mogen opvangen van de geheime orde die aan het geheel ten grondslag ligt.

Uit gonzende klankmassa's boven een constant doorzoemende grondtoon werden steeds elementen uitgelicht door de elektronische versterking met Stockhausen zelf als regisseur aan het mengpaneel. Ineens trokken een paar krioelende klarinetglissandi de aandacht, of driftige bewegingen in de violen uit een andere groep. Soms stonden duo's op, later ook trio's, om voor op het podium een meer afgetekende dialoog aan te gaan. Voor ingewijden waren hierin verwijzingen naar de eerdere delen van Licht te horen. Ook werd hier het meest duidelijk dat Sonntag, en vooral deze scène, gaat over de verzoening tussen de Licht-protagonisten Eva en Michael.

Eigenlijk moet Hoch-Zeiten gelijktijdig in twee zalen worden uitgevoerd: in de ene zaal een orkeststuk, en in de andere, synchroon, een pendant voor koor. Via luidsprekers wordt op zeven momenten een auditieve verbinding tussen de zalen gemaakt om contact te leggen tussen de twee werelden. Het publiek wisselt in de pauze van zaal, het geheel wordt herhaald, zodat men twee keer hetzelfde van een andere kant hoort.

Zaterdag klonk het koor via een opname; na de pauze dus geheel 'solistisch' - de musici waren verdwenen. Dat werkte niet. Stockhausen heeft geweldige elektronische composities gemaakt die zo bedoeld zijn, maar nu bleef het een surrogaat. De luisteraars die in de pauze vertrokken, en dat waren er nogal wat, hadden dan ook geen ongelijk. Zelfs Stockhausen komt er niet mee weg tijdens een concert gewoon een cd-tje op te zetten.

Concert: Radio Kamer Filharmonie o.l.v. Wolfgang Lischke. Gehoord: 11/3 Concertgebouw, Amsterdam. Radio 4: 14/3 20 uur.