Ook dood verdeelt 'Slobo' de Serviërs

Zijn trouwe aanhang weet het zeker: 'Het tribunaal in Den Haag heeft hem vermoord.' Servië zoekt in gespletenheid naar een begraafplaats voor Milosevic.

Biljana Milosevic, gehuld in een strakke spijkerbroek, staat op hoge hakken opgesteld naast het portret van Slobodan Milosevic. 'We zijn verre familie,' zegt ze. Naast haar studie is ze actief in de Servische Socialistische Partij (SPS), de partij van de zaterdag overleden oud-president. In het partijhoofdkantoor in Belgrado heeft de SPS een condoleanceregister geopend, en vrijwilligster Biljana moet de lange rij wachtenden in goede banen leiden. Een etmaal lang is ze al in touw. 'Milosevic is de populairste leider die we hebben gehad. Hij had een charisma waar niemand aan kan tippen.'

'Bedankt Slobo', schrijft een vrouw in het condoleanceboek. Dobrivoje Jovanovic, AOW'er, staat al drie uur in de rij. 'Milosevic is zijn land altijd trouw gebleven,' zegt hij. 'De waarheid over zijn rol moet nog worden geschreven.'

Twee dagen na Milosevic' dood ligt in Belgrado de waarheid voorlopig op straat. In alle kleuren en nuances. De laatste geruchten over pillen tegen lepra als mogelijke doodsoorzaak worden gretig opgepakt door de tabloids. 'Den Haag heeft Milosevic vermoord', kopt de sensatiekrant Press. 'De dood kwam vóór zijn straf', luidt de conclusie van het anti-Milosevic gezinde dagblad Blic.

Jovan, een jonge student marketing, loopt met een grote boog om de krantenkiosk. 'Allemaal leugens. Slechts één ding is zeker: Milosevic heeft onze levens verwoest.'

In verwarring wacht Servië op een duidelijke boodschap van de regering. Van premier Vojislav Kostunica worden antwoorden verwacht op de vele vragen, zoals: Waar wordt Milosevic begraven? Blijft Servië samenwerken met het Joegoslavië-tribunaal?

Maar Kostunica stelt zich terughoudend op. Gisteren legde hij plichtmatig een krans op de plek waar precies drie jaar geleden de hervormingsgezinde premier Zoran Djindjic werd doodgeschoten. Djindjic was de man die Milosevic uitleverde aan het tribunaal en is daarmee in de ogen van de Milosevic-aanhang 'de ultieme verrader'. Een slechtere timing voor de kranslegging was nauwelijks denkbaar voor Kostunica, die de pro- en anti-Milosevic kampen liever allebei te vriend houdt. Maar hij kon er niet omheen. Het stond weken daarvoor al in zijn agenda.

'Kostunica zou een dag van nationale rouw moeten afkondigen,' vindt de Servische dichter Brana Crncevic, een vriend van Milosevic. 'Maar hij heeft er het lef niet voor. Kostunica is bang dat hij de steun van de liberale hervormers in zijn regering verliest.'

In gespletenheid zoekt Servië naar een laatste rustplaats voor Milosevic. Een delicate kwestie, zegt Braca Grubacic, politiek analist in Belgrado. 'Het proces-Milosevic is abrupt gestopt, er is geen veroordeling, officieel is hij gestorven als een 'onschuldig' voormalig staatshoofd.' Als Belgrado die lezing volgt verdient Milosevic een plek op de Aleja Velikana, de galerij der helden op de grote begraafplaats van Belgrado. Grubacic: 'Maar daarmee maakt Servië zich in de internationale gemeenschap natuurlijk onmogelijk.'

Een andere mogelijke lokatie voor de begrafenis is Montenegro, waarop Milosevic' dochter Marija aanstuurt. Maar Montenegro, waar Marija woont en waar Milosevic' ouders vandaan kwamen, maakt zich op voor een referendum over afsplitsing van Servië en is om die reden eveneens een politiek beladen optie. Milosevic' weduwe Mira en zijn zoon Marko willen een begrafenis in Moskou, waarnaar beiden zijn uitgeweken omdat ze allebei in Servië worden gezocht wegens fraude.

'Een begrafenis in Moskou zou de grootste domper betekenen,' zegt dichter Crncevic. 'Maar het zal Kostunica goed uitkomen. Dan hoeft hij zijn vingers niet te branden. Milosevic gaat dan op veilige afstand de grond in.'

Twee maanden geleden sprak Crncevic zijn vriend Milosevic voor het laatst, door de telefoon. 'Hij toonde enorme vechtlust en was ervan overtuigd dat hij het tribunaal zou overwinnen. Zo kende ik hem: als een vechtersbaas, maar ook als een gulle vriend.'

Zolang er geen duidelijkheid komt over de begrafenis vreest Crncevic voor een 'absurde en onsmakelijke stoelendans rond een lijk.' 'Nog tijdens zijn leven heeft het Westen Milosevic gedemoniseerd. En nu maakt men er ook nog een politiek en schuldig lijk van.'

De dood van Milosevic gaat Kostunica de kop kosten, zegt Crncevic. 'Hij heeft op laffe, dubbelhartige wijze met het tribunaal samengewerkt, en daar zal hij door de Serviërs op korte termijn op worden afgerekend. Ik voorzie een opkomst van neo-nationalisme. Jongeren moeten al jaren lezen in de kranten dat ze behoren tot het uitschot van de wereld. Hun frustratie en woede daarover komen tot een uitbarsting.'

Op het hoofdkantoor van de Socialistische Partij speculeert voorzitter Ivica Dacic over de mogelijke gevolgen van Milosevic' dood. 'Zijn gedachtegoed blijft natuurlijk een rol spelen', zegt Dacic. 'Maar tegelijk zijn we de partij aan het hervormen. In de jaren negentig, onder Milosevic, lag de nadruk op nationalistische vraagstukken. We verleggen de aandacht nu naar sociale vraagstukken, zoals dat gebeurt binnen elke moderne socialistische partij in Europa.'

Dacic vindt dat Belgrado de verdachten Karadzic en Mladic nu niet meer moet uitleveren aan het Joegoslavië-tribunaal. 'Het tribunaal hoeft niet meer te rekenen op samenwerking met welke Serviër dan ook. Men heeft nu gezien hoe slecht het tribunaal Serviërs behandelt.'

In de hal is de rij voor het tafeltje met het condoleanceboek een paar meter opgeschoven. Biljana Milosevic wordt afgelost door haar vriendin, Stefana Miladinovic. De dood van Milosevic heeft Stefana's grote droom in duigen gegooid. 'Ik stond al twee jaar op de wachtlijst om met een partijdelegatie op bezoek te gaan bij Milosevic. Onlangs kreeg ik het groene licht: over vijf weken was het mijn beurt! Maar nu is het te laat.'

    • Tijn Sadée