Milosevic' erfenis

Slobodan Milosevic zorgt ook na zijn dood voor verdeeldheid, raadsels en ophef. Dat is tekenend voor de man die aan het eind van de vorige eeuw een splijtende rol in de Balkan speelde - en Europa en het Westen in een crisis stortte. Alles waarmee hij zich als politicus bemoeide, veranderde in het tegenovergestelde van wat hij beloofde. Groot-Servië werd Klein-Servië, na de oorlogen, volkerenmoord en etnische zuiveringen in voormalig Joegoslavië, waarvoor hij politiek verantwoordelijk kan worden gesteld. De waarheid was steevast zijn eerste slachtoffer, zodat daarna het moorden een motief kon krijgen. Milosevic was een pathologische leugenaar, geverseerd in de dubbele bodem en de samenzwering. In die zin past het gerucht bij hem als zou hij in zijn Haagse cel zijn vermoord. Hij is hoe dan ook te vroeg gestorven. Als iemand berechting en een streng vonnis verdiende, was hij het wel.

Achteraf is het makkelijk om te zeggen dat zijn proces te lang duurde en zich ten onrechte niet op kernpunten concentreerde. Zeker, de les van deze zaak is een scherpere selectie en een kortere en overzichtelijkere procedure. Maar toen het proces tegen Milosevic begon, was zo'n opzet niet aan de orde. Het Joegoslavië-tribunaal heeft een Angelsaksische werkwijze, waarin bewijsmateriaal van alle kanten wordt bekeken en waarin getuigen vele keren kunnen worden verhoord. De aanklagers hebben de sleutel tot de procesgang en de duur ervan in handen. De realiteit dat Milosevic zichzelf mocht verdedigen, kon bovendien niet worden genegeerd. Het maakte wel dat deze aartsprovocateur zijn rechtszaak naar believen saboteerde en vertraagde.

Het medicijngebruik van Milosevic vraagt na de ophef erover om nader onderzoek. Onduidelijkheid over de pillen voor de Servische ex-dictator en de controle erop brengt het tribunaal onnodig in diskrediet. Dat heeft het toch al niet gemakkelijk. Deze vroegtijdige en enigszins mysterieuze dood volgt op de recente zelfmoord van de Kroatische Serviër Milan Babic, die in Scheveningen een straf uitzat van dertien jaar. Hij was kroongetuige in diverse processen van het tribunaal, waaronder dat tegen Milosevic. Zelfmoord is nauwelijks te voorkomen, maar controle op het fysieke welzijn van gevangenen behoort tot de eerste vereisten. Mocht blijken dat Milosevic' dood te voorkomen was geweest, dan heeft het tribunaal een groot probleem.

De erfenis van Milosevic stemt naargeestig. De nabestaanden van de slachtoffers van de Balkanoorlogen - die van Srebrenica voorop - zijn voor hun leven getekend. Milosevic' land, Servië en Montenegro, is een tot op het bot verdeeld staatje waarvan Montenegro in mei over mogelijke onafhankelijkheid stemt. De Serviërs twisten erover of ze lid moeten worden van de Europese Unie en de NAVO. Dan zullen ze eerst werk moeten maken van de uitlevering van Milosevic' wapenbroeders: Ratko Mladic, voormalig legerleider van de Bosnische Serviërs en Radovan Karadzic, politiek leider van deze bevolkingsgroep. Met nog een handvol anderen waren dit de mannen die Europa in de eerste helft van de jaren negentig het aanzien van de naakte barbarij gaven. Wat ze achterlieten is een failliete boedel, moreel en economisch; een tijdbom die zal afgaan zodra de haat die zij zaaiden weer de overhand krijgt. Internationale bemoeienis blijft nog lang noodzakelijk.