Debat over de dood van Milosevic

Geschiedenis zal oordelen

[...] De dood van Milosevic en de beëindiging van zijn proces onderstrepen [...] het belang om de juiste lessen uit zijn vier jaar in de rechtszaal te trekken. [...]

Achteraf gezien zouden afzonderlijke processen tegen Milosevic inzake de misdaden in Kroatië, Bosnië en Kosovo hanteerbaarder zijn geweest dan één gecombineerde zaak.

De uitzonderlijke lengte van het proces was niet alleen toe te schrijven aan de last van de in totaal 66 aanklachten wegens misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en volkenmoord. Herhaaldelijk ontstond vertraging omdat de zaak op bevel van het hof werd verdaagd wegens de gezondheidsklachten van Milosevic. Bovendien heb ik [...] kunnen aanschouwen dat de rechters zich [...] in bochten wrongen om Milosevic het recht te blijven gunnen zichzelf te vertegenwoordigen, ook als hij dat belangrijke maar niet onbeperkte recht flagrant misbruikte. [...] Tijdens de fase van de aanklacht in het proces gebruikte Milosevic veel meer tijd voor zijn 'tegenbewijzen' dan de aanklagers voor hun requisitoir nodig hadden.

De verdachten voor een internationaal hof mogen niet de gelegenheid krijgen om de rechtsgang te belemmeren door het proces doelbewust te vertragen en in de war te sturen. Bij internationale tribunalen moeten de rechters zich baas in hun rechtszaal betonen door een moeilijke rechtsgang in goede banen te leiden maar tegelijkertijd het recht van de verdachte op een eerlijk proces ten volle te eerbiedigen. Bij toekomstige processen zullen de rechters een betere afweging moeten maken tussen de rechten van een verdachte bij zijn proces en het overkoepelende rechtsbelang van een eerlijke, doelmatige en goed werkende procesgang. [...]

(Richard Dicker, verbonden aan het Human Rights Watch's International Justice Program en waarnemer bij het proces-Milosevic, in de International Herald Tribune)

Servië in de ban van het verleden

[...] Nog altijd is men er in Servië niet uit of met het Tribunaal moet worden samengewerkt en of Servië schuldig is aan het bloedblad van Srebrenica. De gebrekkige verwerking van het verleden schaadt het land - ook al omdat deze kwesties weliswaar van evident belang zijn, maar tegelijkertijd de aandacht afleiden van de huidige moeilijkheden. Dat is een nasleep van het beleid van Milosevic, die met meesterhand de spanning wist op te voeren en angsten wist op te roepen om de aandacht af te leiden van zijn mislukte economische, sociale en werkgelegenheidsbeleid.

Het decennium waarin Milosevic over Servië heerste, is weleens een permanente staat van beleg genoemd: Milosevic had crises nodig, hij zocht ze op en creëerde ze, om zich vervolgens op te werpen als redder - een pyromaan speelde voor brandweercommandant. Een laat gevolg van dat beleid is dat thans de meerderheid van de Serviërs die voorstander is van toenadering tot de Europese Unie, zich geconfronteerd ziet met een grote nationalistische groep die het Europese perspectief afwijst. Dat zijn kringen waaraan de twintigste eeuw is voorbijgegaan, die Servië in het verleden willen houden. Wie in Servië als minister-president vooruitgang wil boeken, mag het debat met die groep niet uit de weg gaan. [...]

(Hoofdartikel van Michael Martens in de Frankfurter Allgemeine)

Zoek gedeelde waarden

[...] Het belangrijkste aan het proces tegen Milosevic [...] is dat het een hoger doel heeft gediend dan louter rechtspraak. Het heeft ook benadrukt wat de eigenlijke taak voor Europa en de wereld is: de noodzaak om de gemeenschappelijke waarden te achterhalen en te delen die op vreedzame wijze gezinnen, samenlevingen, regimes en internationale betrekkingen in stand kunnen houden.

De Serviërs, die na Milosevic' verloren oorlog tegen hem in opstand kwamen en hem uitleverden [...], hadden begrepen dat Servië beschaafdere waarden moest aanvaarden.

Dat was na tientallen jaren van communisme, gevolgd door het teugelloze nationalisme van Milosevic, om nog te zwijgen van de historische haat (en angst) van de Serviërs jegens andere etnische en religieuze groepen. Met universele waarden als verdraagzaamheid en democratie zijn de Serviërs thans beter af.

Het beschavingsproces van de grote verscheidenheid aan volkeren in Europa gaat nog steeds voort, en niet alleen op de Balkan, waar de landen stapje voor stapje de toetreding tot de Europese Unie naderen.

In een tijdperk waarin terrorisme wordt bedreven uit naam van de islam, moet Europa tot een vergelijk komen met zijn diverse islamitische minderheden en hun islamitische gebruiken. De politici moeten niet de weg van Milosevic volgen; zij moeten zich dus niet van anti-islamitische opvattingen bedienen om de macht te verwerven en te behouden.

In plaats daarvan moet Europa de gemeenschappelijke spirituele waarden opsporen die het christendom, het jodendom, de islam en andere religies verbinden die in de loop van de geschiedenis ieder op hun beurt hoge beschavingen hebben voortgebracht, maar die thans, in een snel globaliserende wereld, moeten leren samenspelen. [...]

De inzet van 'transnationale rechtspleging' door tribunalen voor oorlogsmisdaden is slechts één van de beschavende krachten in de wereld. [...]

Maar de mensheid moet meer doen dan enkel rechtspreken om zich voor dictators te behoeden.

(Commentaar in de Christian Science Monitor)