'Alle tbs'ers opnemen'

In de Tweede Kamer begon vandaag een parlementair onderzoek naar tbs. Een van de problemen is volgens deskundigen dat tbs'ers zonder behandeling te lang vrij rond lopen.

Het openbaar ministerie moet psychiatrische klinieken kunnen dwingen delinquenten op te nemen die tot voorwaardelijke tbs zijn veroordeeld.

Dat zei tbs-officier van justitie M. Wolters vanochtend bij de start van de verhoren van de tijdelijke commissie onderzoek tbs-stelsel.

Voorwaardelijke tbs wordt vaak opgelegd. De bedoeling is dat deze veroordeelden psychiatrische behandeling krijgen. Het komt in de praktijk te vaak voor dat dergelijke delinquenten na het uitzitten van hun celstraf vrij rondlopen zonder enige vorm van behandeling, aldus Wolters. Hij zei dat de samenleving hierdoor te grote risico's loopt.

Wolters was een van de vier deskundigen die vanmorgen verschenen voor de Tijdelijke Commissie Onderzoek TBS, een parlementaire onderzoekscommissie onder voorzitterschap van de VVD'er Arno Visser. De commissie zal de komende twee weken deskundigen en mensen uit de tbs-praktijk en de psychiatrie horen om een beeld te krijgen van het systeem van de terbeschikkingstelling. Afgelopen vrijdag gaf de commissie een toelichting op haar werkzaamheden. 'Waar publieke onrust heerst, moet publiek onderzocht worden', zei Visser.

Een van de problemen bij tbs is dat mensen die ertoe zijn veroordeeld geen behandeling krijgen. Officier van justitie Wolters noemde een recent voorbeeld uit zijn eigen praktijk van een delinquent die tot drie jaar cel was veroordeeld met aansluitend tbs 'met voorwaarden'. 'Hij kwam in januari vrij. zonder enige vervolgbehandeling.'

Dat is volgens Wolters geen uitzondering. 'Het openbaar ministerie zou een aanwijzingsbevoegdheid richting klinieken moeten krijgen.' De officier wil ook meer juridische mogelijkheden om voormalige tbs-patiënten na ontslag te dwingen behandeling te ondergaan, zoals gedwongen medicatie.

De wet biedt nu de mogelijkheid zulke maatregelen voor maximaal drie jaar op te leggen. Die termijn blijkt vaak te kort. Voor een bepaalde categorie voormalige tbs'ers moet die mogelijkheid zelfs levenslang kunnen worden opgelegd, aldus Wolters.

Een van de aanleidingen tot het onderzoek van de Tweede Kamer was de ontsnapping van tbs' er Wilhelm S. vorig jaar tijdens een verlof. S. vermoordde kort daarna een 73-jarige Amsterdammer en werd bij toeval aangehouden.

tbs 'Scheiding nodig tussen en mad bad'

Verantwoordelijk minister Donner (Justitie, CDA) werd naar de Kamer geroepen en een Kamermeerderheid pleitte voor het instellen van een parlementair onderzoek. Donner verzette zich - met succes - tegen een te uitgebreid onderzoek: het moest vooral over de toekomst gaan en niet over de fouten in het huidige stelsel. Uit de onderzoeksvragen die de commissie vrijdag presenteerde blijkt dat het huidige stelsel toch ook kritisch wordt bekeken.

Daarbij wordt niet alleen het huidige tbs-beleid onder de loep genomen, zo bleek vanochtend tijdens de eerste verhoren, maar ook het functioneren van de reguliere psychiatrie. Volgens H. van Marle, hoogleraar forensische psychiatrie aan de Erasmus Universiteit, heeft de reguliere psychiatrie behandeling van patiënten met een criminele achtergrond in de jaren tachtig afgestoten. Gesloten afdelingen verdwenen en de deskundigheid voor dergelijke behandelingen is nagenoeg verdwenen. De doorstroming van delinquenten vanuit de gevangenis stagneert daardoor.

Volgens Van Marle moet er in het tbs-stelsel een 'waterkering' komen tussen tussen 'mad en bad', veroordeelde patiënten die wel en niet meer te behandelen zijn. De dure 'bedden' voor behandeling kunnen dan worden benut voor mensen die ook werkelijk behandelbaar zijn.

Vanaf eind jaren tachtig is het aantal mensen met tbs fors gestegen en is de gemiddelde tbs'er gevaarlijker. Op dit moment hebben 1.400 mensen tbs met dwangverpleging. Het aantal tbs'ers stijgt jaarlijks met ongeveer 120 patiënten. 'Dat is een kliniek extra per jaar', aldus Van Marle.

Hoofddoel van het parlementaire onderzoek is antwoord te vinden op de vraag hoe het huidige tbs-systeem werkt en hoe dit verbeterd kan worden. Daarbij wordt vooral gekeken naar de momenten waarop beslist wordt of iemand tbs moet krijgen, wat de zwakke schakels zijn in de aansluiting van het strafrecht en de wet BOPZ (Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen) en de effectiviteit van de tbs-behandeling.

Van Marle temperde de verwachtingen over de resultaten van onderzoek naar recidivisme na de tbs-behandeling. 'Ik verkoop waarschijnlijkheid, geen zekerheid.' Dat was juist de verdediging van Donner na de ontsnapping van Wilhelm S.