Perfectionistische denker in beelden

Hij stond pas aan het begin van een glansrijke carrière. Zijn films werden opgepikt door internationale musea, waaronder Tate Modern in Londen. En vorig jaar mocht hij, als helft van het kunstenaarsduo De Rijke/ De Rooij, Nederland vertegenwoordigen op de Biennale van Venetië. Nu is gebleken dat die tentoonstelling de bekroning van zijn oeuvre is geweest. Gisteren werd bekend dat Jeroen de Rijke (Brouwershaven, 1970) op reis door Ghana is overleden. Hij is vermoedelijk twee weken geleden gestorven aan een hartstilstand.

Jeroen de Rijke (Foto NRC Handelsblad, Vincent Mentzel) de Rooy & Rijk. beeldend kunstenaars. foto VINCENT MENTZEL/NRCH ==F/C==Amsterdam, 14 januari 2003 Mentzel, Vincent

Jeroen de Rijke studeerde begin jaren negentig samen met Willem de Rooij aan de Rietveld Academie in Amsterdam. De twee vormden sinds 1994 een succesvol duo, verbleven samen aan de Rijksakademie, maar produceerden ook onafhankelijk van elkaar werk. 'We hadden net drie maanden pauze gehad', vertelde Willem de Rooij (1969) gisteren telefonisch vanuit Los Angeles. 'Jeroen had een heerlijke tijd in Ghana, en ik was me hier in Amerika aan het opladen. We zouden elkaar eind deze maand in Berlijn ontmoeten. Daar konden we dankzij een DAAD-stipendium een jaar gaan werken. We zaten vol met plannen.'

'Een symbiose', noemt curator Martijn van Nieuwenhuyzen de samenwerking tussen De Rijke en De Rooij. Hij volgde hen vanaf het begin, en bracht hun werken naar het ICA in Londen en naar Venetië. 'Het was tussen hen een heen en weer gaan van ideeën. Jeroen was sterk visueel ingesteld, een 'denker in beelden', en uiterst kritisch op het gebruik van beeld. Hij was een intense, genereuze persoonlijkheid.'

De verstilde, contemplatieve films van De Rijke/ De Rooij, gedraaid op 16 of 35 mm, werden door de kunstwereld direct goed ontvangen. Veel van hun werken bestonden uit minutenlange statische opnames van landschappen of interieurs waarin nauwelijks iets bewoog. Zo bood Of Three Men (1998) tien minuten lang zicht op het verglijdende licht in een kerk, en toonde Bantar Gebang (2000) de zonsopgang boven een vuilnisbelt in Bekasi, West-Java. Dit werk werd een internationaal succes.

De filmwerken, waaraan ze soms wel een jaar werkten, werden altijd op groot formaat geprojecteerd - op de muur, nooit op een monitor - en op gezette tijden vertoond, zodat het publiek er niet zomaar middenin kon vallen. Op de Biennale van Venetië was hun presentatie zo zorgvuldig dat ze bijvoorbeeld de breedte van de projectiekamer hadden afgestemd op de maatvoering van het Rietveld-paviljoen.

Met Mandarin Ducks, de 36 minuten durende film die het duo in Venetië vertoonde, leken De Rijke en De Rooij een nieuwe weg in te slaan. De film was verhalend en bevatte zelfs dialogen van bekende acteurs als Cas Enklaar en Annemarie Oster. 'Het moest anders', zei Jeroen de Rijke bij de opening van de biënnale. 'Kunst is grenzen verleggen en er overheen gaan', zei hij ook. De Rijke en De Rooij hadden er bewust voor gekozen het experiment op te zoeken. Als 35-jarigen waren ze nog niet toe aan een midlife-overzicht, vonden ze toen.

    • Sandra Smallenburg