Ook Turkse meisjes eisen meer vrijheid

In landen waar veel moslims wonen, wordt de vrouw beschouwd als de hoedster van de zedelijkheid. Maar in in het snel moderniserende Turkije heeft een nieuwe generatie vrouwen genoeg van die rol.

Een billboard in het winkelcentrum Akmerkez in de rijke wijk Etiler in de Turkse stad Istanbul. Shoppen in het Akmerkez maakt een groot deel uit van de vrijetijdsbesteding van de superrijken in Istanbul. (Foto Merlin Daleman) Daleman, Merlin

Hoe groot is de kans dat je na je huwelijk je man gaat bedriegen? Veel Turkse vrouwen zouden zo beledigd zijn door deze vraag dat ze het gesprek meteen zouden beëindigen, maar Ayse (28) en Asli (25) geven graag antwoord. 'Alleen als er een crisis is in het huwelijk bedrieg ik hem', zegt Ayse. 'Ik zou het doen als hij een reis naar Amerika maakt of zo.' Asli is stelliger. 'Als je lang samen woont, word je broer en zus. Ik weet 90 procent zeker dat ik na mijn huwelijk met een andere man zal zijn.'

Turkije, 2006. Weinig landen in Europa moderniseren zo snel als dit land. De economie groeit, de mensen worden rijker en het opleidingsniveau van vooral de jonge generatie schiet omhoog. Nu Turkije dichter tot de Europese Unie komt, stort de jonge generatie zich op de Europese cultuur: ze leren Engels, gaan het internet op en zien het Europese individualisme als ideaal. En dus staan er vooral in steden als Istanbul jonge vrouwen op die niet meer klakkeloos aannemen wat vader, moeder of de imam zeggen maar hun eigen leven willen invullen.

Ayse en Asli zijn goede voorbeelden van deze groep. Ze hebben beide gestudeerd en wonen alleen, niet in het ouderlijk huis. Zo stevig staan ze in hun schoenen dat ze in een vol café, waar de tafels zo dicht op elkaar staan dat de buren alles kunnen horen, vertellen dat ze de maagdelijkheid voorbij zijn. Ayse had drie vriendjes tot nu toe, Asli zeven of acht. 'En ik was verliefd op twee van hen', voegt ze daar nog aan toe op dezelfde zakelijke toon die Turkse mannen vaak gebruiken als het om seks gaat.

Maar vergelijkbaar met Nederland is Turkije nog niet. Zo ontstaat er een kleine crisis wanneer de geliefde belt als de dames in het ouderlijk huis zijn. 'Ik loop dan naar een andere kamer of ik zeg dat een vriendin belt', zegt Ayse. 'Maar hoe dan ook, ik moet liegen.'

Asli kan met haar moeder tot op een bepaald niveau over haar liefdesleven praten, maar vader weet van niets. En, hoe modern ze ook zijn, als ze gaan trouwen zullen Ayse en Asli beide toestemming aan hun ouders vragen. Ayse zal die direct wel krijgen, Asli zal misschien moeten vechten voor haar 'echtgenoot'.

Asli en Ayse beseffen dat ze deel uitmaken van een elite - ze gingen naar de universiteit, werken, leven in de metropool Istanbul en komen uit redelijk welgestelde families. Dat het er in veel delen van Turkije nog anders aan toe kan gaan, bewees een moord in Trabzon rond Valentijnsdag. Een telefoonbedrijf stuurde als dienstverlening liefdesboodschappen aan haar klanten zodat deze die op Valentijnsdag konden doorsturen. De echtgenoot van een van de ontvangsters dacht dat de boodschap van een man kwam en niet van een bedrijf en doodde zijn vrouw. In het zuidoosten van Turkije is eerwraak nog aan de orde van de dag. Vorig jaar raakte Turkije in schok toen het meisje Güldünya, dat op de vlucht voor eerwraak naar Istanbul was gekomen, in het ziekenhuis door haar familie werd vermoord.

Toch verandert de wereld van de jonge meisjes snel, weet psycholoog Ayten Erdogan, kinderpsychiater in het Memorial Hospital in Istanbul. Meisjes die bij haar komen, vertelt ze, hebben in het algemeen twee problemen: ze redden het niet op school en hebben enorme conflicten met hun ouders. De reden is simpel: de meisjes eisen meer vrijheid maar de ouders weigeren die te geven. Daarbij gaat het nog niet eens om seks. 'De meisjes willen soms op zaterdag meer tijd doorbrengen met hun vrienden en vriendinnen en de ouders hebben daar problemen mee.'

De grootste verandering is misschien wel dat zowel ouders als de meisjes zelf geen probleem meer hebben met een onschuldige flirt. Tien jaar geleden accepteerden ouders zulk flirtgedrag alleen van hun zoon, niet van hun dochter. Zo'n flirt eindigt zelden in bed, zegt de psychiater: de echte grens ligt bij achttien, zegt ze, en met name op de universiteit worden meisjes vrijer.

Dat geldt zeker voor Ayse en Asli. De meisjes genieten van hun vrijheid en zullen, voordat ze trouwen, hun aanstaande echtgenoot zeker over hun verleden vertellen. Zij zullen geen bezoek brengen aan de dokter om hun maagdelijkheid te herstellen. Is er iets waar ze spijt van hebben? Ze denken lang na maar het antwoord is nee. 'Ik voel af en toe spijt voor mijn moeder', zegt Ayse, 'omdat zij niet de vrijheid had die ik nu heb'.