Meer kans trombose na vliegreis dan na marathonfilmsessie

Na een langdurige vliegreis is de kans op trombose groter dan na bioscoopbezoek van gelijke duur. De ongeveer twee tot vier keer verhoogde kans op trombose na langdurig vliegen komt dus vermoedelijk niet alleen door stilzitten, maar ook door de verlaagde luchtdruk in de vliegtuigromp (The Lancet, 11 maart).

Een langdurige vliegreis geeft extra kans op trombose door het stilzitten en de lagere luchtdruk. foto ap Volunteers participate in a simulation of emergency transport of bird flu victims aboard a plane at Saint-Exupery airport, Lyon, southeastern France, Friday, Feb. 24, 2006. French Prime Minister Dominique de Villepin was present to inspect France's readiness in case of a mass transmutation of the virus to humans. (AP Photo/Robert Pratta, Pool) Associated Press

In het kader van de Research Into Global Hazards of Travel Initiative van de Wereldgezondheidsorganisatie hebben artsen van het Leids Universitair Medisch Centrum en het Amsterdamse Academisch Medisch Centrum 71 gezonde jonge vrijwilligers van 20 tot 39 jaar aan drie experimenten blootgesteld. Ze moesten eerst acht uur lang op tien kilometer hoogte in een (gehuurde) jumbojet rondjes boven Schiphol vliegen, twee weken later acht uur lang films bekijken en nog weer twee weken later acht uur lang de gewone alledaagse dingen doen. Voorafgaand, tijdens en na die sessies is op vaste tijden bloed afgenomen voor een bepaling van de stollingsneiging. Hoe groter de waarde, hoe groter de kans op trombose, een verstopping van de bloedbaan.

De helft van de proefpersonen had wellicht al een verhoogd risico, want zij waren afkomstig uit een eerder onderzoek naar factor V Leiden. Dat is een genetische mutatie die een iets verhoogde stollingsneiging veroorzaakt. Sommigen uit die groep gebruikten daarnaast ook nog een anticonceptiepil.

Na de vliegreis bleek de stollingsneiging van de deelnemers met 30 procent toegenomen, terwijl die na de marathonfilmsessie en na een gewone dag juist met 2,1 respectievelijk 7,9 procent was afgenomen. Dit effect gold in nog sterkere mate voor de groep met de factor V Leiden-mutatie die tegelijk ook de pil gebruikte. De allerhoogste stollingswaarden werden overigens na de vliegreis gemeten bij twee vrouwen die tot geen enkele bekende risicogroep behoorden.

In een commentaar beveelt de in Zwitserland werkzame Nederlandse internist dr. Hans Stricker aan om tijdens een langdurige vliegreis regelmatig de kuitspieren aan te spannen om stilstaand bloed te voorkomen. Elastische steunkousen zijn ook zinvol. Alcohol en rustgevende middelen niet, omdat ze de kans op langdurig versuft stilzitten vergroten.

Het is aangetoond dat een enkele dosis van het medicijn heparine de kans op trombose na vliegen verkleint, maar dit is volgens Stricker niet goed voor 'gewone' mensen. Het kan maar beter beperkt blijven tot vliegtuigpassagiers die echt een hoog risico lopen op trombose, zoals mensen die eerder een trombosebeen hebben gehad, die recent zijn geopereerd of die aan kanker lijden. Daaraan moeten dus mensen met de factor V Leiden-mutatie en vrouwen met anticonceptie worden toegevoegd, naar nu blijkt.

Bart Meijer van Putten