Een tweeling of niets

Eén embryo terugplaatsen bij IVF is goedkoper dan twee. Maar de kans op een zwangerschap halveert.

Twee dagen oud, kwalitatief goed embryo, gedeeld in vier mooie cellen zonder afgesnoerde fragmentjes. Foto Academisch Ziekenhuis Maastricht Foto Academisch Ziekenhuis Maastricht

Eén embryo terugplaatsen? Of toch liever twee? Voor die keuze staan ouders bij in-vitrofertilisatie (IVF). Bij één embryo is er minder kans op succes maar bij twee embryo's krijgt ongeveer een kwart van de vrouwen een tweeling, met een daardoor groter risico op allerlei zwangerschapscomplicaties

IVF-artsen van het Academisch Ziekenhuis Maastricht hebben nu voor het eerst bij twee grote groepen ouderparen de resultaten bij terugplaatsen van één embryo direct vergeleken met die bij twee embryo's (Human Reproduction, februari).

De standaardaanpak bij IVF is tegenwoordig één embryo terugplaatsen als de vrouw een goede kans heeft om zwanger te worden, dat wil zeggen jonger is dan 38 jaar en een - op het oog - kwalitatief goed embryo heeft. Bij een minder gunstige prognose plaatsen de artsen twee embryo's. In Maastricht is nu gekeken wat het resultaat van IVF met één embryo is zonder selectie vooraf, dus ook bij oudere vrouwen en met een slechter embryo.

gratis

Dat viel tegen: 21% zwangerschappen. Bij twee embryo's was het 40%. Daar stond tegenover dat er in het eerste geval (uiteraard) geen enkele tweeling voorkwam, terwijl dat bij twee embryo's opliep naar 21%. De verdere IVF-behandeling verliep zoals anders, al kregen de ouders ter compensatie een gratis vierde IVF-behandeling. Zo kreeg uiteindelijk in beide groepen 62 procent een baby.

Veel ouders denken bij een tweeling: 'Ach juist leuk, twee voor de prijs van één', maar zo ligt het niet zegt dr. John Dumoulin, hoofd van het IVF-laboratorium van het Academisch Ziekenhuis Maastricht. Dumoulin: De mens is niet geschikt voor een tweelingzwangerschap. Die geeft allerlei problemen, zowel bij de moeder als bij de kinderen. De moeder krijgt vijf keer zo vaak zwangerschapscomplicaties, zoals diabetes of hoge bloeddruk. En de kinderen lopen tot zes keer zoveel kans om dood geboren te worden en twee keer zoveel kans op een ernstige handicap.'

De meeste centra plaatsen tegenwoordig bij IVF twee embryo's terug. Vanwege de complicaties bij tweelingzwangerschappen is er in de afgelopen jaren nogal wat onderzoek gedaan naar het terugplaatsen van maar één embryo. Dumoulin: Het verschil in het aantal zwangerschappen bij het terugplaatsen van één of twee embryo's was bij die onderzoeken klein, maar daarbij ging het om een geselecteerde groep vrouwen met een gunstige prognose. Dat is een relatief kleine groep. Een hoog percentage vrouwen buiten zulk onderzoek krijgt dus toch altijd twee embryo's. Het probleem van de tweelingzwangerschappen blijft dan bestaan.'

Bij het Maastrichtse onderzoek zijn álle ouderparen die van januari 2002 tot en met december 2004 voor het eerst naar de IVF-kliniek kwamen, uitgenodigd om mee te doen, zonder enige selectie. Ter compensatie kregen ze een extra gratis IVF-behandeling aangeboden. Ze kregen ook de mogelijkheid om embryo's gratis te laten invriezen voor een eventuele volgende behandeling. Ruim 300 paren deden mee, iets meer dan de helft van alle nieuwe IVF-paren. (De overigen kozen voor de standaardaanpak.) Dat was, bij zo'n moeilijke keuze, meer dan verwacht. Na loting kreeg de helft van de deelnemende vrouwen één embryo teruggeplaatst en de andere helft twee.

Het resultaat van de IVF met één embryo viel bij de eerste zwangerschapstest 12 weken nog wel mee: 51 vrouwen zwanger. Maar na drie maanden waren daarvan nog maar 33 over, tegen 62 in de groep met twee embryo's. Dumoulin: Wij plaatsten steeds een kwalitatief zo goed mogelijk embryo terug maar daar kan chromosomaal toch wat aan mankeren. Dat leidt tot zwangerschapsverlies bij de groep vrouwen met één embryo. In de groep met twee embryo's gebeurt hetzelfde maar als er maar eentje verloren gaat merk je dat niet.'

Ook de kosten van de twee vormen van IVF zijn met elkaar vergeleken, en wel op de afdeling Medical Technology Assesment van de Universiteit Maastricht. Alles tezamen, inclusief de kosten van alle medische behandelingen en werkverzuim, kost een IVF-poging met één embryo 7.300 euro en met twee embryo's 11.000 euro.

helaas