Dolende mannen in het paradijs

De Amsterdamse Wallen liggen onder vuur. De bekendste hoerenbuurt van de wereld is een poel van vrouwenhandel, illegaliteit en witwasserij, vindt Lodewijk Asscher, leider van de Amsterdamse PvdA-fractie. Raamprostitutie zou moeten verdwijnen, maar de tegenstand is groot. Een tocht door de rosse buurt. 'Een kantoorbaan is saaier.'

Functionaliteit en hygiëne bepalen de sfeer van de peeskamer sinds de legalisering van de prostitutie, zes jaar geleden Prostituee in peeskamer op de Amsterdamse Wallen Foto NRC H'Blad, Maurice Boyer Prostitutie NRC H'Blad, Maurice Boyer

Achter de deur van La Vie en Proost in het hart van de Amsterdamse rosse buurt begint het erotische mannenparadijs. De portier vraagt vijf euro. Een glas bier kost zes. 'Lapdance', luidt de aanbeveling, 'unique in Amsterdam'. Topless, paaldans, go-go girls, striptease en video. De gelegenheid die vanaf 's avonds acht uur tot drie uur na middernacht is geopend, ligt aan het einde van een smalle steeg boordevol raamprostitutie.

Hier ligt ook Show World met peep-show, de kijkkast. Voor de prijs van twee euro kan een man door een luikje naar een schaars geklede dame gluren, die ronddraait op een plateau. Er zijn ook privé-cabines voor een paar minuten met het meisje alleen. Zij is verschanst achter plexiglas waarin ter hoogte van borsten en dijen ronde openingen zijn uitgespaard. Kan de man het meisje van zijn keuze aanraken. Elke handeling meer kost geld.

Het Red Light District geniet wereldwijde faam. Dat seks openlijk is, maakt seks niet per se opwindend. Dat is een van de paradoxen van de Wallen. Een man met een zware bril zit weggedoken in de hoek van La Vie en Proost. De dansmeisjes dragen vluchtige lingerie. Een van hen bukt zich, gunt de man een blik op het intieme van haar lichaam. Ze vraagt: 'Will you dance with me?' De man wijst haar af. Hij wil alleen kijken.

Dit meisje is te uitnodigend. Onder haar bh-bandjes is papiergeld geschoven. Boven de bar hangen videoschermen die harde seksbeelden spuien. Aan de andere kant hangen voloptueuze naaktschilderingen van Peter Klashorst met diepzwarte contouren.

De Wallen symboliseren de illusie van de man: al is het love for sale, de man denkt dat de vrouw hem begeert omdat de raamprostituee elke voorbijganger uitnodigend aankijkt. Maar op de Wallen wordt niet gekust. Seks is techniek, koopwaar. Liefde en seks gaan niet samen. Toch of juist daarom is de aantrekkingskracht groot. Het kan er spannend, losgeslagen, sensueel, feestelijk zijn. Voor velen is het de mooiste wijk van de wereld. Een toerist kan Amsterdam niet aandoen zonder een bezoek aan de Wallen. Elke Amsterdammer kent de vraag: 'Where's the Red Light Distict?'

In smalle, donkere sleuven van een stad als Amsterdam met namen als Dolle Begijnsteeg, Lange Niezel, Trompettersteeg of Slaperssteeg en langs de Oudezijds Achter- en Voorburgwal oefenen de meisjes hun beroep uit. Elke dag tot diep in de nacht lopen honderden mannen langs de kamertjes. Tot in de jaren zeventig was de sfeer op de Wallen gemoedelijk. De uitsluitend blanke prostituees hadden bijnamen als Rooie Leen, Haagse Rita, Lenie Glas of Snelle Nel. De pooiers waren geen zware criminelen. Zo staat het in Liefde te koop (2002) van Annemarie de Wildt en Paul Arnoldussen over vier eeuwen prostitutie in Amsterdam.

Dat is veranderd. Vrouwenhandel bracht meisjes uit Oost-Europa, exotisch Thailand en Zuid-Amerika naar de buurt, gelokt met prachtige perspectieven. Maar Nederlandse meisjes zijn niet in de minderheid. Ik schat er heel wat die zo uit een villawijk in Het Gooi, Appelscha of Aerdenhout afkomstig zijn. Ruim vijf jaar geleden werd het bordeelverbod opgeheven. Prostitutie komt hierdoor uit het verborgen, oogluikend toegestane circuit, zo was de verwachting, en verandert in een wettelijke bedrijfstak, zowel voor de prostituees als de seksbazen.

Maar naast de legale prostitutie is er nu een nieuw illegaal circuit. Want legalisatie houdt scherpe controle in, belasting- en identificatieplicht. Dus wijken meisjes uit naar onzichtbare kamertjes en geheime bordelen, escortservice of clubs. De dienstverlening gaat weer ondergronds. Of prostitutie nu verboden wordt of gedoogd, er zal altijd een schaduwwereld van zondige fascinatie zijn waarin mannen en meisjes hun weg zoeken. Belangenorganisatie De Rode Draad laat in haar handleiding ABC weten dat er ooit sprake is geweest van een 'vrouwvriendelijk bordeel'. Het is mislukt. Dat lag mede aan de meisjes.

Voor meisjes en vrouwen zijn er verschillende redenen om 'in het leven' te gaan. Allereerst natuurlijk geld. Ook is er de hang naar 'stout' gedrag. Bovendien, als mannen de hele dag naar je fluiten, waarom zou je dat niet in werk en geld omzetten? Raamprostitutie is niet het enige vermaak. Tenten als Casa Rosso, Moulin Rouge, Bananenbar of Chiquita's Sexparadise bieden live seks, porno shows, pikante dans, standjes, show. En het heet allemaal 'theater'. Entree voor de Bananenbar is vijfenveertig euro. De meisjes doen bizarre acts, openlijk liggend op de bar.

'Je moet hier brutaal zijn', hoor ik een van de rondstruinende bezoekers zeggen. Dat is het sleutelwoord voor dit doolhof der eenzamen, 'brutaal zijn'. Bieden de Wallen een man alleen geluk? Er zijn genoeg mannen die wel eens een hoer bezoeken, zelfs met regelmaat. Ze hopen bij een meisje behalve bevrediging ook aandacht te vinden. De meeste prostituees geven dat.

Fractievoorzitter Lodewijk Asscher van de hoofdstedelijke PvdA wil dat de Wallen langzaamaan verdwijnen. Eind vorig jaar opperde hij dat raamprostitutie in Amsterdam 'actief moet worden ontmoedigd'. Asscher: 'Liever een toeristenattractie minder dan medeplichtigheid aan misbruik van vrouwen.'

Het verzet de Wallen schoon te maken is groot. De jaaromzet van de Wallen met sekstheaters, bordelen, clubs, erotische cafés, kroegen en raamkasten beloopt talloos veel miljoenen. Er werken zo'n vijf- tot zesduizend geregistreerde prostituees. De geschiedenis van Amsterdam als havenstad is nauw verbonden met de rosse buurt. Verdienen de Wallen een loflied of is de tegenstand terecht? Getuigt prostitutie van vrouwvijandig gedrag en zijn prostituees slachtoffers van mannelijke lust en seksuele vernedering?

Bij binnenkomst in een 'peeskamertje', de Bananenbar of La Vie en Proost moet een man iets overwinnen. Hij moet het naakte meisje met wie hij oog in oog staat puur als lichaam, als seksueel object, beschouwen. Persoonlijke liaisons zijn verboden. Geen bezoeker komt te weten waar de meisjes vandaan komen. Ze antwoorden Thailand, Venezuela, Amsterdam Oud-West of Osdorp. Ze heten niet meer Rooie Nel maar Eileen, Sacha, Sabrina, Milou of Yolanda. Kom je na enige tijd terug, dan hebben ze een andere naam en een andere herkomst. Vaak zijn ze spoorloos verdwenen.

Ik vraag Sacha, met wie ik even wil praten: 'Waarom doe je dit werk, vind je het leuk?'

Deze Sacha van de Oudezijds Achterburgwal antwoordt, terwijl ze mijn bankbiljetten haastig op echtheid keurt: 'Het is niet leuk, maar we verdienen er geld mee. Als de mannen aardig zijn, en dat is meestal, vind ik het goed en leuk werk. Een kantoorbaan is saaier'.

Als je binnengaat zonder tot fucky fucky te komen en alleen te praten, wekt dat argwaan. Ik kreeg haar pooier achter me aan. Die zat in het café verderop. Wat wilde ik van zijn 'meissie'? Ik vroeg me af hoe hij dat wist van mijn niet-seksuele avances. Luisterde hij af of zat er een camera verborgen in het kamertje? In elk geval heb ik me niet verraden: geen notitieblokje en pen in de aanslag.

De legalisatie uit zich in de inrichting van de kamertjes. Vroeger stond er een wankele stoel, een ledikant met gezellige handdoek erop. Een lampje verspreidde schaars licht. Een reproductie van een impressionistisch schilderij of het zigeunerjongetje ontbrak zelden.

Deze kamertjes zijn verdwenen. Op de Wallen begon vijf jaar geleden een ingrijpende verbouwing. Het moest hygiënischer. De vloeren zijn kil betegeld, evenals de muren. In plaats van een krakend ledikant ligt het matras op een opgemetselde verhoging. Naast het hoofdeinde prijkt een rode knop voor alarm. Op de wastafel een keukenrol. Een rieten mandje met condooms. De sfeer is die van doeltreffend zaken doen. De prostituees wassen eerst de mannen met zeep. Dat verhoogt hun graagte. Of, zoals een meisje dat zich Cynthia noemt, zei: 'Dan zijn ze eerder weg. Tien minuten is het uiterste'.

Een negatief beeld van prostitutie ondervindt begrijpelijke weerstand van De Rode Draad en ex-prostituee Mariska Majoor, oprichtster van het Prostitutie Informatie Centrum aan de Enge Kerksteeg in de schaduw van de Oude Kerk. Majoor: 'Mijn belangrijkste taak is voorlichting geven over prostitutie. Het is te makkelijk daar negatief over te doen. De opmerking van Lodewijk Asscher is slecht gevallen, zowel bij de meiden als exploitanten. Alsof iedereen hier crimineel is. Bovendien kent hij de Wallen helemaal niet'. Mariska Majoor wil het niet rooskleuriger voorspiegelen dan het is. Ze zegt: 'Ik weet dat gedwongen prostitutie bestaat. Ik zal dat niet verdoezelen, al is het veruit in de minderheid. Maar het is onzin en irreëel de Wallen te sluiten. Prostitutie zal er altijd zijn. Met onjuiste beweringen en stemmingmakerij is niemand gebaat. Als een man niemand lastig valt bij het bezoek of kwetst, dan is prostitutie niet iets om te veroordelen'.

Mannen gaan naar een prostituee om de sensatie van het nieuwe, om seks met een onbekende vrouw. De meeste zijn gehuwd. Jongens laten zich in de rosse buurt inwijden. 'Mike lost his virginity here', staat op een muur gekalkt. In de zakenwereld is prostitutie een geappricieerde beloning: zakenlui beklinken belangrijke afspraken in een bordeel. Een luxe meisje van plezier heeft me verteld wie zij allemaal als klant krijgt. Niet alleen eenzame, verdoolde mannen, maar hooggeplaatsten, tot aan burgemeesters, wethouders en notarissen toe.

Waarin verschilt een prostituee van een gewone vrouw? Eigenlijk in niets, aldus De Rode Draad in het ABC. Een prostituee heeft verschillende seksuele partners, net zoals veel hedendaagse vrouwen. Ze werkt buitenshuis. Haar seksualiteit is niet gericht op voortplanting. Ook dat geldt voor veel vrouwen van nu.

De verdiensten zijn de laatste jaren ernstig gedaald. Gemiddeld verdient een raamprostituee dertig euro per uur. Voor een kamertje betaalt ze echter zo'n honderd euro per dagdeel van zes uur. Altijd weer proberen mannen goedkoper uit te zijn dan de dertig tot vijftig euro voor tien minuten. De precieze prijs hangt af van de verleende diensten. Aan de deur vinden vaak harde onderhandelingen plaats. Soms wil een echtpaar samen naar binnen. De vrouw wil dan toekijken terwijl haar man verwend wordt. Het gebeurt allemaal. Geld speelt een oppermachtige rol in de rosse buurt.

De Wallen hebben een eigen ritme. Rond een uur 's middags komen de eerste prostituees aan. In de namiddag vervoegen zich keurig geklede mannen in de hoerenstraatjes. Het aantal groeit behoorlijk en toch blijft er een vreemd, zelfs schuchter stilzwijgen hangen. Soms lijkt het of de mannen niet eens op een bezoekje uit zijn, maar slechts willen kijken naar de meisjes in de raambordelen. 'Het lijkt eng om met zoveel bloot achter een raam te staan,' schrijft Mariska Majoor in haar handleiding Als sex werken wordt uit 2003. 'Ik kan je echter vertellen dat dit gevoel maar even is en dat je je al gauw heel sterk en machtig voelt.'

Het omgekeerde geldt natuurlijk ook: mannen met geld voelen zich machtig. Zij kopen het lichaam van een en daarbij hebben ze een ruime keuze. Geheime, anonieme seks blijkt voor velen een onstilbare begeerte te zijn.

Als de avond valt, neemt de drukte toe. Na elf uur verandert de sfeer. Mannen begeven zich groepsgewijs in het jachtgebied. Het ergste is als ze dronken zijn. Dit is onterend. De meisjes, zo weerloos naakt tegenover het mannengeweld, geven geen krimp.

Prostituees richten hun blik op een man alleen, nooit op groepen. In het individuele contact zijn zij winnaars. Misschien is het dat wat mannen naar de prostitutie drijft: mannen beschouwen zich in het alledaagse leven superieur. Maar achter de ramen of in de clubs zijn vrouwen het sterkst. Zij dagen uit, nemen initiatief. Niet zelden hangt tegen de muur een zweepje, net zichtbaar. Om de lokkracht te verhogen en de mannenfantasie te prikkelen.

Ook de Amsterdamse rosse buurt kent chique en armzalige straten of stegen. Aan de Sint Annenstraat en langs beide Wallen vallen de 'gegoede' blondines en brunettes op, evenals aan de Koe- en Bloedstraat. Rondom het Oudekerksplein en in de Molensteeg is de stand lager. De leeftijd varieert van jong tot beduidend ouder.

Ik ben met een paar van de vrouwen bekend geraakt. Ze sturen de verdiensten naar hun thuisland in Zuid-Amerika, Oost-Duitsland of nog verder. De arbeidsomstandigheden zijn rottig. Liever hadden ze onderwijs genoten, maar daar was geen kans toe. Ze staan naast elkaar in nauw bemeten, afgeschotte hokjes. Alles is van het lichtste timmerwerk. Het moet eenzaam zijn hier uur na uur te wachten, te lonken, met je lichaam te draaien. Maar het meisje mag er niets van laten merken. Ze moet een vrolijke uitstraling hebben. Daarop vallen mannen.

Sommige animeermeisjes in de clubs en de raamprostituees beschouwen zich ook als troosteres. Zoals een meisje uit Den Haag zei 'Hartelijkheid of zo, dat is ook belangrijk. Voordat we tot een daad komen, wil de klant praten. Over huwelijksproblemen, werk, kinderen. Ze laten zelfs foto's zien. Je zou eens moeten weten hoeveel goed werk we verrichten'. En even ondeugend als triomfantelijk vervolgde ze: 'Denk je niet dat wij huwelijken redden?' Ik schoot in de lach. 'Bovendien, nu ben ik jong en strak, later niet meer'.

Een vrouw werkt gemiddeld vier tot twaalf jaar in de prostitutie. Uiteindelijk wil ze toch een huis met man, kinderen.

De misdaad op de Wallen is die van krantenberichten. De bezoeker merkt daar betrekkelijk weinig van. Je vraagt je af of er achter die donkere gevels geld wordt witgewassen. Of exploitanten en pooiers er vrouwen onterend behandelen. Of daar minderjarige meisjes uit het voormalige Oostblok mannen moeten behagen en tegelijkertijd bang zijn voor een inval van de politie.

De grootste grief van de Amsterdamse prostituee is niet zozeer de klant of misdadige pooier als wel de junkie. 'De politie doet er niets tegen', zei dezelfde Sacha een keer eerder. Zij is van exotische afkomst. 'Brazilië?' vraag ik. 'Nee, Venezuela'. Waar ze woont, mag ik niet weten. Ergens in Nieuw-West. Kan ik haar bellen voor een afspraak apart, eens uit eten, een lunch, ergens anders dan in haar kamertje? Geen denken aan.

'Waarom?'

'Ik weet niet of jij niet stiekem voor de vreemdelingenpolitie werkt', zegt ze opeens fel. 'Je ziet er wel zo uit. Ik heb een vriend, die beschermt me. Van hem mag ik nooit afspraakjes maken, begrijp je? Hij is mijn baas.' We praten in een mengsel van Engels en Nederlands. Het is onmiskenbaar dat ze een dubbelleven leidt.

Van die junkies, daarin hebben de vrouwen gelijk. Ik heb een zaterdagavond tot diep in de nacht vanachter het raam van café Corso de brug bespied die over de Achterburgwal naar de Stormsteeg leidt. Er loopt zo af en toe een koppel politie rond. Ze laten de opgefokte, schreeuwende junks ongemoeid, die zich als stakerige vogelverschrikkers verzamelen voor de ramen van de meisjes. Twee, drie uur lang hebben zij geen klant kunnen strikken. De junks fluisteren iedereen toe: 'Coke, hasj... viagra-pills...'

De Zeedijk en de daarachter liggende Wallen zijn synoniem met prostitutie. Vroeger grensde de Zeedijk meteen aan het open water. Al in 1478 probeerde de overheid greep te krijgen op deze wijk. De meisjes genoten officiële bescherming van schout en schepenen, de burgemeester en wethouders, die zo een soort staatspooiers waren. Een kerkelijke tekst uit 1681 geeft het volgende beeld: 'De meisjes die zich als poppen hebben opgedirkt en hals, nek en boezem onbedekt laten, bieden onze jongens een verderfelijk en zinnenprikkelend schouwspel; met hun onreine blikken, vertroebeld door zinnelijke lust, verleiden zij hen ertoe de zuivere weg van het eigen hart te verlaten.'

In 1688 werd de naam van Amsterdam als wellustige stad wereldwijd gevestigd. Toen verscheen de gids Het Amsterdamsch Hoerendom die vele malen werd herdrukt en aangevuld. Op een foto van rond 1900 zitten de dames van plezier op een stoel voor hun kamertjes. Ze dragen lange witte jurken tot over de enkel. 'Momentopname uit het Amsterdamse Straatleven' heet de ansicht. Eronder staat: Reines des trottoirs, de Koninginnen van de stoep.

Over diezelfde stoep struin ik verder. Lukraak ga ik naar binnen. Zij toont haar mooiste glimlach. Ik behoor nu tot die groep van zowat alle mannen. Zij draagt een wit, strak sluitend T-shirt met iriserend blauw ondergoed. Ze heeft een sportpet met zonneklep. Je zou denken: 'Ik ga met haar afspreken een partijtje te tennissen'. Als ik eenmaal binnen ben, schuift ze in een snelle beweging het gordijn dicht. De deur gaat niet op slot. Ze wijst de naamloze man die ik voor haar ben naar een hoge, ijzeren kruk voor zijn kleren. Dan volgen de noodzakelijke onderhandelingen over wat, hoe lang, hoe veel.

Daarna zegt ze met een even opgewekt als belangstellend gezicht: 'Ik heb je lang niet gezien.' Maar ik ben nooit eerder bij haar geweest.

Ze bergt het geld op, fluistert zonder al te verleidelijk te klinken: 'Zal ik je girlfriend zijn, ja, Patricia is je girlfriend.' Ik laat haar weten 'dat zij de mooiste vrouw is die ik ken'.

'Dat zeggen ze allemaal', werpt ze luchthartig tegen. Heet ze wel Patricia?

Mariska Majoor schrijft in haar boek: 'Ik ken een hoop prostituees die op een gegeven moment een hekel aan sex hadden en vooral aan mannen. Mannen zouden allemaal vreemdgaan en het zou onmogelijk zijn om een man te vinden die zijn vrouw trouw blijft'.

Als ik weer buiten sta, zie ik Patricia met de sportpet wenken naar de volgende. Ik verlaat de rosse buurt. Nooit zo eenzaam geweest. De man in La Vie en Proost had gelijk: als een meisje naakt met je wil dansen of alles wil geven, is de illusie weg. Wilt u reageren? Mail uw reactie naar zbrieven@nrc.nl of schrijf het Zaterdags Bijvoegsel, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam

    • Kester Freriks