De wereldwijde strijd tussen McSex en McBurqa

Seksuele voorlichting verliest internationaal terrein aan de orthodoxe tijdgeest, constateert Maarten Huygen

In de internationale middagwerkgroep 'seks en liefde' moesten we met viltstift op grijsblauwe velletjes een seksuele activiteit opschrijven. Iedereen keek schichtig om zich heen naar wat anderen noteerden. Eerst wilde ik heel neutraal 'kissing' schrijven, maar toen ik zag dat bijna iedereen om me heen dat al deed, kwam ik op 'softly biting an ear lobe'. Onwillekeurig en zonder enige onwetenschappelijke bijbedoeling uiteraard stelde ik vast dat veel vrouwen in onze werkgroep oorbellen in hadden. De velletjes met seksuele verrichtingen moesten we in volgorde van intensiteit leggen, van 'holding hands' onderaan tot geslachtsgemeenschap boven en mijn oorlelletje bijten kwam dus ergens in het midden van de intimiteitenladder.

Al gauw ontstond verwarring. De Indonesische deelneemster die om religieuze redenen een hoofddoek op had, legde haar tekst 'looking each other in the eyes' bovenaan. Was dat nou zo groot en belangrijk als de daad zelf? Ja, vond ze, dat kon heel groot en belangrijk zijn. Het deed me denken aan de Chinese dokter die alleen een pols hoeft te voelen om te weten wat gans het lichaam mankeert. Misschien kan seks ook via de pols. Een andere, Nederlandse vrouw, stelde zelfs dat het elkaar diep in de ogen kijken veel heftiger kon zijn dan de geslachtsdaad met een onbekende, want die was alleen fun. Ik vermoed dat de Indonesische vrouw dat niet bedoelde.

Onze Nederlandse werkgroepleider hield een velletje in de lucht waarop penetrative sex stond. Dat lag helemaal opzij van de rij blaadjes. 'Wie heeft dat geschreven?', vroeg hij als een strenge leraar bij een overhoring. Hij moest het een paar keer herhalen voordat uiteindelijk een Keniaanse vrouw met kort, rossig gekleurd kroeshaar naar voren kwam.

'Waarom ligt dat niet bovenaan?', vroeg hij haar.

'Omdat de jongens in mijn land het gewoon doen, vaak met grote haast', antwoordde ze. 'Ze praten er niet over en hebben geen idee. Er is alleen penetrative sex, niets anders.'

Dit spelletje was juist bedoeld om samen meer seksuele mogelijkheden te ontdekken dan alleen de daad zelf. In een land waar een kwart van de bevolking aids heeft en condooms vaak niet verkrijgbaar zijn, is dat van levensbelang. Hulpverleners moeten dus goede seksuele voorlichting geven. Dan kunnen meisjes die door hun minnaars onder druk worden gezet een voorlopig alternatief aanbieden. De coïtus kan altijd nog. Maar in deze werkgroep bij een tweedaagse internationale conferentie in het Utrechtse Hoog Catharijne over seksuele gezondheid bleek dat mensen niet altijd hetzelfde bedoelen als ze dezelfde woorden gebruiken. In soms gebrekkig Engels moesten de deelnemers die meewerken aan voorlichtingsprogramma's van de mede door de Postcodeloterij gefinancierde Nederlandse World Population Foundation, diepe culturele kloven overbruggen. Binnen één en dezelfde cultuur zijn al zoveel misverstanden mogelijk over zoiets basaals als seks, laat staan wat er gebeurt als Oegandezen met Nederlanders praten of Indonesiërs met Pakistanen. In het ene land is onbedekt vrouwenhaar al onzedig, elders werken vrouwen halfnaakt buiten. Ook onder moslims bestaan grote onderlinge verschillen. Dr. Rana Zahid gaf op Pakistaanse koranscholen heel andere voorlichting dan de methode die op dit congres werd gepropageerd. Ze deden niet allemaal wat in de werkgroep werd onderwezen.

Willem van Eekelen van de Britse hulporganisatie Islamic Relief keek verbaasd naar een affiche aan de muur waarop een dansende Balinese vrouw met de hand haar rok opende en over haar kruis streek. Dat zou in Egypte, waar zijn vrouw vandaan komt, absoluut niet kunnen. Maar de gehoofddoekte Indonesische Siti Rokhmawati Darwisyah die een verstandige indruk maakte, viel er niet over. Dat hoorde bij de Balinese cultuur, vond ze. Er is in Indonesië wel een nieuwe wet in de maak 'tegen pornografie en porno-actie' naar aanleiding van een danser van het traditionele dang dut genre die MTV-achtige schokkende heupbewegingen begon te maken, een soort Mc-Dangdut. Hij werd er waanzinnig populair mee en al gauw begonnen Indonesische tieners het massaal na te doen. Onder ouders en autoriteiten brak paniek uit. Dit voorbeeld laat zien welke krachten in het spel zijn.

Een brochure van het World Population Fund spreekt over een geseksualiseerde wereldjeugdcultuur op internet en jeugdmedia met seks op steeds jongere leeftijd en gebroken gezinnen door grote mobiliteit van de bevolking. Dat speelt vooral in landen met een grote bevolkingsgroei en veel jongeren. De spanningen worden afgereageerd op vrouwen die in steeds meer textiel worden gewikkeld. Seksuele voorlichting wordt gehinderd door een wereldwijde tegenstroom tegen liberalisering, niet alleen onder moslims. De paus verbiedt alle seks buiten het heteroseksuele huwelijk, de Amerikaanse regering geeft uitsluitend hulp aan landen waar seksuele onthouding wordt verkondigd. Zelfs de Oegandese president Museveni en zijn vrouw, vroeger vooraan in de aidsbestrijding, zijn overgegaan tot het propageren van seksuele onthouding.

Toch eisen jongeren seksuele voorlichting, ook op de koranscholen, begreep ik van Zahid. Ze krijgen het te weinig. Vrijheid van seks ondermijnt duizendjarige praktijken van gezinsvorming, voortplanting en ouderenzorg. In sommige landen moeten ze de activiteiten van het World Population Fund uit het liberale Nederland als even bedreigend zien als wij aankijken tegen de fundamentalistische propaganda van wahabitische moslimfondsen uit Saoedi-Arabië. Oorlelletje knabbelen past niet in de wereldwijde strijd tussen McSex en McBurqa.