Ahold-proces gaat meteen over kern van de strafzaak

Deze week begon de historische strafzaak tegen de ex-Ahold top. Een rode draad is al zichtbaar. Eerste deel van een wekelijkse terugblik.

Maandag was het nog een waar media-spektakel, met als middelpunt 'celebrity-verdachte' Cees van der Hoeven. Maar toen de cameraploegen en fotografen waren vertrokken, regeerde al snel de inhoud in de rechtszaak tegen vier voormalige Ahold-bestuurders.

Vrijwel meteen ging het over het hart van de strafzaak: het volledig meetellen (consolideren) van de omzetten van een aantal buitenlandse samenwerkingsverbanden, terwijl Ahold slechts de helft van de aandelen van die joint ventures in handen had. De Amerikaanse accountants van Deloitte kregen hier vanwege de strengere regels in de VS steeds meer moeite mee. Om zo te kunnen blijven boekhouden eisten zij 'control letters' waarin expliciet stond dat het bedrijf een ,,doorslaggevende stem' had in de joint ventures. Ahold deed dat. Volledig naar waarheid, althans naar ,,de feitelijke omstandigheden', betoogde voormalig topman Van der Hoeven. Ahold was oppermachtig ,,in alle aspecten van het retailbedrijf' en had in de dagelijkse praktijk dus de feitelijke zeggenschap.

Alleen, bleek tijdens de rechtszaak, de buitenlandse partners vonden het om verschillende redenen geen goed idee om dat zo expliciet op papier te zetten. En dus fabriceerde Ahold naast de control letters ook nog eens 'side letters' die de zeggenschap van de Nederlanders juist weerspraken. Deze side letters werden geheim gehouden: voor de interne accountantsdienst, voor extern huisaccountant Deloitte en voor de commissarissen. ,,Achteraf zou ik daar een ander besluit over hebben genomen', erkende Van der Hoeven. Maar denk niet dat hij er inhoudelijk anders over denkt: Ahold was praktisch gezien de baas. En dus was de rapportage naar de aandeelhouders transparant. De enige reden dat die ,,klungelig geformuleerde' control- en side letters werden gemaakt, was omdat Deloitte dat eiste, op aandringen van haar Amerikaanse collega's. ,,Daar ging dit hele verhaal toch om', riep Van der Hoeven geagiteerd uit: ,,Om Deloitte tevreden te stellen?'

Een wellicht wat slordige, maar vooral onbetekenende kwestie. Dat was wat Van der Hoeven en zijn voormalige financieel directeur Michiel Meurs de rechtbank probeerden uit te leggen. Maar ja, probeerde vice-president Frans Bauduin nog: het terugdraaien van 34,3 miljard aan omzet is toch een niet onaanzienlijk bedrag. En waarom paste Ahold zijn cijfers aan nadat het boekhoudschandaal openbaar was geworden? Onbegrijpelijk, vond Meurs. Een besluit genomen ,,door mensen die het niet volledig konden beoordelen.' Van der Hoeven was explicieter: ,,Volstrekt onjuist en armzalig' om de cijfers zo te presenteren.

,,Voor u is die control letter belangrijk, maar voor mij de feitelijke omstandigheden van de partnerships. Ik hoop dat u dat accepteert', beet Van der Hoeven officier van justitie Hendrik-Jan Biemond donderdag toe. ,,Voor mij is de waarheid belangrijk, meneer Van der Hoeven'', reageerde Biemond koeltjes. Het markeerde een belangrijk verschil in de gedachtewereld tussen aanklager en zakenman. Justitie stelt dat er met de tegenstrijdige brieven hoe dan ook valsheid in geschrifte is gepleegd, waardoor beleggers opgelicht en misleid zijn.

En ook uit andere hoek kwam er kritiek op de handelwijze van de voormalige Ahold-top. De control letters waren ,,buitengewoon onverstandig en dom', concludeerde getuige-deskundige prof. Jan van de Poel, die in opdracht van de rechtbank de Ahold-zaak onderzocht. Daarmee geef je feitelijk toe dat je onvoldoende macht hebt, redeneerde de expert. En ,,het allerdomste', aldus Van de Poel, was dat er ook nog side letters werden opgesteld die de inhoud van de control letters weerspraken. ,,Onvoorstelbaar dat professionals op dit niveau dat gedaan hebben en daarmee het risico op valsheid in geschrifte hebben genomen.'

Van der Hoeven is de eerste verdachte van wie de zaak gedetailleerd besproken wordt. Duidelijk werd dat zijn juridische positie wezenlijk anders is dan die van zijn drie medeverdachten. Juridisch is het immers relevant in hoeverre de oud Ahold-topman het 'feitelijk leidinggeven' aan strafbare feiten kan worden verweten. Niet voor niets stelde zowel de rechtbank als het OM daar specifieke vragen over. Bauduin: ,,U was toch de baas?' En Biemond: ,,Wanneer dacht u: ik moet nu eens zelf actie gaan ondernemen?' Van der Hoeven benadrukte dat hij op afstand van de affaire opereerde, vooral als het om de side letters ging, waarvan hij er zelf één ondertekende en de andere pas in oktober 2002 ontdekte. Waarom hij toen niet ingreep, had hij zich achteraf ,,meer dan duizend keer afgevraagd.' En de discussie over consolidatie en boekhoudregels? Bitter: ,,Ik mag wel zeggen dat ik sinds 2002 een hele hoop heb bijgeleerd.'

www.nrc.nl:weblog en dossier ahold