Wij zijn ijdel en ook blind

American Psycho (1992) leverde Bret Easton Ellis tonnen kritiek en verbluffende verkoopcijfers op. Het hoofdpersonage, de psychopathische seriemoordenaar Patrick Bateman, werd een icoon. Ik ben een bewonderaar van Ellis' gelaagde studies in chaos en verderf, die steeds tussen feit en inbeelding balanceren en de mens opvoeren als welvarende, intelligente, stijlvolle, verveelde en vernietigende machine. Zijn stijl is even vloeiend als vlak, even emotieloos als betoverend.

Cover van 77 van Talking Heads

Augustinus zei dat het kwade de afwezigheid van het goede is. Ik ben er altijd van uit gegaan dat hij met deze afwezigheid het ontbreken van positieve gevoelens bedoelde. Het beeld dat Bateman van zichzelf ophangt, lijkt deze simplistische interpretatie te staven: “I have all the characteristics of a human being: flesh, blood, skin, hair - but not a single clear identifiable emotion, except for greed and disgust.' Zijn persoonlijkheid wordt minder gekenmerkt door Het Kwaad dan door De Leegte.

Ellis is vooral uit op de confrontatie met een extreme maatschappij. Hij situeert zijn verhaal tegen een achtergrond van Wall Street en de yuppiecultuur van de jaren tachtig. Ondanks hun krankzinnigheid zijn Ellis' personages fervente aanhangers van de ideaalbeelden die de maatschappij hen voorschotelt. (Zo is het geen toeval dat Bateman een bedelaar als eerste slachtoffer kiest.) Ze kijken naar de wereld op een manier die nog het beste omschreven wordt in “Psycho Killer' van Talking Heads, een van de favoriete nummers van Patrick Bateman: “We are vain and we are blind / I hate people when they're not polite.'

Het nummer, dat in 1977 werd uitgebracht, deelt meer met het boek dan het woord “psycho'. Bij een eerste beluistering zou het nog kunnen overkomen als een zorgeloos popnummer, vernieuwend voor zijn tijd en behoorlijk dansbaar. Die interpretatie wordt enigszins verstoord door de consequent doorgevoerde staccato en door de afstandelijkheid van de stem van David Byrne. Die laatste zou met zijn doordringende blik, pokerface en maatpakken trouwens geen slecht alternatief geweest zijn voor Christian Bale, die Bateman vertolkt in de verfilming van het boek. Hoe vaker je naar “Psycho Killer' luistert, hoe meer je een afwijkend randje gaat vermoeden, een gebalde dosis onverschillige agressie onder de oppervlakte. De abstracte tekst stuurt ook in die richting. Net als bij Ellis worden op een verknipte wijze overspannen personages opgevoerd, die praten zonder iets te zeggen. Mensen met geheimen ook. De zinsnede 'Ce que j'ai fais, ce soir là' wordt niet nader verklaard, maar de sfeer van het nummer zorgt ervoor dat we het verborgene in de richting van Batemans gruwelijkheden gaan zoeken. Of ligt dat aan mij?

Bret Easton Ellis: American Psycho. (Picador, euro 11,99). “Psycho Killer' is te vinden op het album 77 (Sire).