Rusland niet in gareel te dwingen

Rusland treedt zelfbewuster op op het internationale politieke toneel, tot ongenoegen van sommige conservatieven in de VS. De mogelijkheden Rusland weer enige bescheidenheid bij te brengen zijn evenwel klein.

President Bush moet Rusland harder aanpakken, want het is veel te zelfbewust bezig op het wereldtoneel. Gewezen Sovjetstaten als Georgië en Oekraïne moeten versneld lid van de NAVO worden en kritische Russische ngo's moeten worden gesteund.

The Council on Foreign Relations (CFR), een prestigieuze denktank, schaarde zich deze week in het aanzwellende koor van Amerikaanse politici die een harde lijn willen richting het Kremlin. Senator John McCain bepleit al langer Rusland uit de G8 te zetten, de club rijke, democratische staten die Rusland dit jaar voorzit, want wat heeft een staat die niet rijk is en niet democratisch wil zijn daar te zoeken? Vice-president Cheney vuurt naar verluidt de neoconservatieven aan om Rusland onder vuur te nemen. De denktank CFR verwijt president Bush dat hij Rusland stelselmatig door een roze bril bekijkt en problemen onder het tapijt veegt. De illusie van 'strategisch partnerschap' moet plaatsmaken voor realisme en 'selectieve samenwerking en oppositie'.

De realiteit was deze week in Washington nog anders: president Bush, die de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov een half uur in zijn Oval Office ontving, een ongebruikelijke eer. Washington rolde voor Lavrov de rode loper uit. Daarmee steunt Bush het standpunt van een minderheid binnen de CFR: 'De binnenlandse arrangementen van Rusland zijn niet Amerika's eerste prioriteit.' Washington heeft Moskou nodig.

Het woord 'strategisch partnerschap' hangt in de lucht sinds Bush Poetin in 2001 op de kantelen van een Sloveens kasteel diep in de ogen keek en diens ziel zag, het werd bijna realiteit na '11 september'. Maar de relatie verzuurde toen Moskou alleen welkom bleek als 'junior partner' in Amerikaanse dienst.

Vijf jaar later, anno 2006, is Moskou's positie anders dan die van een junior partner. Het Kremlin manoeuvreerde met succes de VS uit Centraal-Azië en sloot pro-westerse buurlanden als Oekraïne en Moldavië tijdelijk af van gas. Afgelopen weekeind toerde een delegatie van Hamas door Moskou, want ook in het Midden-Oosten speelt Rusland zijn eigen spel. De Russen drongen bij de fundamentalistische Palestijnse beweging aan op erkenning van Israël en het afzweren van geweld. Inzake het Iraanse kernprogramma draait momenteel veel om Moskou: kan het Iran overtuigen zijn uranium in Rusland te verrijken?

Die terugkeer van een zelfbewust Rusland op het wereldtoneel versterkt in Washington kennelijk de drang om Rusland tot de orde te roepen. Zo bepleit de denktank CFR nog net niet om Rusland uit de G8 te zetten, al spant dat erom. Wel dient Rusland, dat in juli de G8-top organiseert, goed te beseffen dat het zich 'nog altijd in de proeftijd bevindt'. De andere leden moeten 'de G7 revitaliseren', dus vaker bijeenkomen zonder Rusland. Ex-senator Edwards bij de presentatie van het CFR-rapport: ,,Poetin moet de druk voelen.''

Het probleem is dat Washington (en Brussel) weinig hebben om Rusland mee onder druk te zetten. De Russische staatskas is gevuld met honderden miljarden aan oliedollars, Moskou lost zijn schulden vervroegd af en kan zich in de Derde Wereld zelfs gulle gebaren veroorloven. Met de huidige krappe energiemarkt en hoge olieprijs heeft het niets te vrezen.

De krant Kommersant verkneukelt zich deze week over de Amerikaanse onmacht. Aan de vooravond van het bezoek van minister Lavrov aan Washington merkte de krant op dat 'Bush eindelijk beseft dat Rusland meer is dan een grote regionale speler die uit het lijk van de Sovjet-Unie groeide'. Het Witte Huis moet maar wennen aan luisteren in plaats van commanderen, want zonder Moskou krijgt het in het Midden-Oosten niets gedaan. 'In het Westen kijkt iedereen naar Rusland', citeert de krant Lavrov instemmend. De minister zelf glunderde onlangs ontspannen bij zijn jaarlijkse receptie voor buitenlandse correspondenten. Waarom zou Rusland zijn energierijkdom eigenlijk niet mogen gebruiken om politieke doelen te verwezenlijken, vroeg hij retorisch. Washington doet toch ook aan embargo's, boycots en zwarte lijsten?

In staatskrant Rossiskaja Gazeta juicht Aleksandr Doegan, voorman van de 'Euraziatische beweging', al over de naderende val van Babylon. Doegan ziet geopolitiek als een strijd tussen het spirituele continent onder leiding van Rusland en het kille Atlantische kapitalisme van Amerika. Hij vermoedt dat Rusland 'het vacuüm vult dat volgt op Amerika's geopolitieke bankroet'. Het is diplomatiek zo actief opdat de Derde Wereld begrijpt waar 's werelds nieuwe zwaartepunt ligt als het globalisme binnenkort plaatsmaakt voor het 'post-Amerikaanse tijdperk'.

Dit riekt naar overmoed, weinig gepast voor een land met een economie kleiner dan Nederland en een bevolking die jaarlijks met ruim een half miljoen zielen slinkt. Maar Westerse beleidsmakers moeten niettemin rekening houden met een Rusland dat zich niets aantrekt van zorgen, dreigementen of ultimatums. Laat staan van de gebaartjes waarover G7-landen nu achter de schermen praten: Daags voor de G8-top in St. Petersburg een groot mensenrechtencongres organiseren? De stemming bederven met harde speeches? Ministers naar de G8-top sturen in plaats van staatshoofden? Dat laatste zou groot gezichtsverlies betekenen. Maar die kans is klein. Het Westen heeft Rusland nodig.

    • Coen van Zwol