Klinkt als een Rus in China

Als ik lees is het doorgaans stil. Nu en dan zet ik het muziekprogramma op mijn pc aan, met orgelwerk van Bach, Elgars fonische statigheid, of de zware melancholiegitaren van Neil Young en Crazy Horse. Het komt voor dat de Four Freshmen close harmony bedrijven, van tijd tot tijd laat ik zingende huisvrouw Mrs. Miller oorverscheurend een evergreen de nek om draaien. Je merkt wel dat sommige boeken erg gevoelig zijn voor je muziekkeuze. Ze zijn geneigd dicht te willen. Dat Augustinus' Confessiones alleen openbloeit bij Palestrina en soortgenoten is iets dat je op twee vingers kunt uitrekenen. Ik zie Willy Alberti en Céline ook niet snel harmoniëren. Jordanese belcanto in de modder der mensenhaat: nee, boeken en muziekstukken die men gelijktijdig kan genieten zijn beslist niet eenvoudig te vinden.

Esquivel Latinesque

Mijn meest recente combi-proefkonijnen heten Juan Garcia Esquivel (1918-2002) en Laurence Sterne (1713- 1768). Het belangrijkste boek van laatstgenoemde, Tristram Shandy (1759- 1767) is wereldberoemd, Esquivel is weggezakt in ons collectieve geheugen. Voor hem moeten we terug naar de vroege stereofonie. In de jaren veertig van de vorige eeuw begon de zeer begaafde, van oorsprong Mexicaanse Esquivel een 22 koppen tellende bigband, aangevuld met 5 vocalisten. In eerste instantie begeleidde hij radioprogramma's. Misschien was het de komiek Penseco die Esquivel inspireerde met vragen als “Kun je iets spelen dat klinkt als een Rus die door China wandelt?' Zeker is dat het excentrieke en experimentele nooit ver te zoeken is in zijn muziek. Al op zijn eerste plaat Other Worlds, Other Sounds (1958) is er met alle zoe-zoe-zoe-refreintjes iets vreemds aan de hand, echt los gaat Esquivel op het album Latin-esque van een paar jaar later. Waar andere muzikanten een instrument een wandeling van vier octaven laten maken, splitst Esquivel het in zes trajecten, en laat die door zes verschillende instrumenten afleggen. En dat dan in “stereo action', van de ene luidspreker naar de andere, music that you can follow with your eyes. Opengewerkte, ontregelende muziek. Het gebeurt dat ik in schateren uitbarst als een ernstige Latin-passage ineens wordt onderbroken door een clavecimbelriedel of een haal op een Hawaï-gitaar. Een criticus sprak van “intolerabel sonisch sensationalisme' en zei over zijn nek te gaan bij sommige glissando's, mijn vrouw vindt het dodelijk vermoeiende muziek. Ik ken maar weinig mensen die Tristram Shandy even hoog op de literaire Top-40 hebben staan als ik. Tja.

Sterne vertegenwoordigt een andere wereld, uiteraard. Toch schrijft hij soms als een Rus die door China wandelt. Het is opengewerkte, ontregelende literatuur, die net als de muziek van Esquivel laat zien hoe het gemaakt is. Het vertelt over eigen aard en hoedanigheid, en is niet wars van literary sensationalism. Ik barst bij beiden regelmatig in schateren uit. Maar zijn Esquivel en Sterne gelijktijdig te genieten? De experimenteerfase is nog niet afgesloten. Soms heb ik het gevoel met twee luidruchtige gekken in een te kleine kamer te zijn opgesloten. Maar als ik op uitgelezen momenten zelf uitbundig word en mee ga knetteren, dan roep ik: “Jongens, wij zijn een vriendenclub. Bij jullie wil ik blijven!'