Istanbul kust je de hand

Waar begint het oosten en houdt het westen op? Pamuk vermengt in zijn boek Istanbul. Herinneringen en de stad jeugdherinneringen met een theoretische reflectie op de stad die te boek staat als “de brug tussen oost en west'. Het begrip weemoed (hüzün in het Turks) is bepalend voor Pamuks visie op Istanbul. Hüzün is, aldus Pamuk, niet hetzelfde als nostalgie, noch de melancholie van een individu, maar de weemoed, dat donkere gevoel dat miljoenen mensen van de stad met elkaar verbindt. Het is “het gevoel van een kind dat door beslagen ruiten kijkt'.

Cover van Crossing the Bridge: The sound of Istanbul

Istanbul van Pamuk is sterk in zijn intellectuele en visuele analyse, maar het is ook een opmerkelijk “geluidsloos' stadsportret. Waar zijn de straatgeluiden, het rumoer, het getoeter van taxi's, het geluid van misthoorns, het geroezemoes en het geroep? Hoe klinkt Istanbul? Hoe klinkt hüzün?

Voor een schitterend geluidsportret van Istanbul, luistere men naar Crossing The Bridge. The Sound Of Istanbul (2005). De cd bevat de filmmuziek van de gelijknamige mooie, persoonlijke muziekdocumentaire van de Turks-Duitse regisseur Fatih Akin (Gegen die Wand). Daarin volgt hij Alexander Hacke (de bassist van de Duitse band Einstürzende Neubauten), die ons leidt langs de hybride muzikale cultuur van Istanbul, van snelle rap tot rock en traditionele sazmuziek. Het resultaat is een schitterende caleidoscopische cd die de verscheidenheid van culturen in Istanbul muzikaal verklankt. De reis begint bij Sertab Erener (winnares van het Eurovisie songfestival in 2003), die haar oriëntalistische buikdansversie van Madonna's “Music' ten gehore brengt, en voert ons via de razendsnelle geëngageerde rap van Ceza ('straf') naar een Koerdisch lied van Aynur.

Sommige muzikanten zingen over Istanbul. Rockgroep Duman dicht op een stevige beat, gierende gitaren en harde ritmische drum, een rauwe masculiene romantiek toe aan de stad. Hun “Istanbul' is één explosieve hartstochtelijke schreeuw. “Deze stad drinkt ons bloed. Voor deze stad wil je sterven / Istanbul kust je hand.'

En hüzün? Luister naar Sezen Aksu, poëtische oermoeder van de Turkse popmuziek. In het melancholische, melodieuze “Istanbul Hatirasi' ('een aandenken aan Istanbul') zingt ze ingetogen over een man in een café, die een afbeelding aan de muur bekijkt. “Hij aanschouwt de tijd met stof in de ogen.' Licht hees klinkt daar de universele liefdespijn, het lijden, het verdriet. “Ach, wat is dit voor een liefde wat een lijden / Mijn hart is uitgeput met dit lied / Jullie rozenwangen zijn roodgevlamd / Verlegen en geliefd is deze koketterie deze toestand.'

Orhan Pamuk kust het oog, Fatih Akin het oor. Hoofd en hart, oog en oor, ze vullen elkaar aan. Samen kopen, voor een complete zintuiglijke ervaring van Istanbul.

Orhan Pamuk: Istanbul. Herinneringen en de stad (De Arbeiderspers, euro 25,-). Crossing the Bridge: The Sound of Istanbul (Filmmuziek van de muziekdocumentaire “Istanbul Hatirasi' van Fatih Akin) is uitgebracht door Doublemoon.

    • Stine Jensen