'Het asielbeleid van Verdonk past niet bij het CDA'

Het CDA moet de koers verleggen, vindt oud-voorzitter Van Rij, het moet zich profileren ten koste van de coalitie. Maar: 'Een absolute voorwaarde voor electoraal herstel is dat het kabinet de rit uitzit. '

Marnix van Rij Foto Roel Rozenburg DENHAAG:28SEP2001 Oud CDA partijvoorzitter van Rij. FOTO ROEL ROZENBURG Rozenburg, Roel

Amsterdam, 10 maart. - Een kabinet dat niet luistert naar de noden van de burgers, is ziende blind en horende doof. Oud-partijvoorzitter van het CDA, Marnix van Rij, heeft wel een idee hoe het beter kan met zijn partij. Het CDA moet offensief zijn en met een eigen christen-democratische agenda campagne voeren voor de Kamerverkiezingen.

Als partijvoorzitter wilde Van Rij het CDA omvormen tot een open partij met meer durf. Van Rij, die niet meer actief is in de partij, ging in 2001 voor het leiderschap van het CDA en verloor. Jan Peter Balkenende won. Van Rij moest opstappen als partijvoorzitter. Nu werkt hij als consultant voor Ernst & Young. Het CDA verloor dinsdag bij de gemeenteraadsverkiezingen bijna 300 raadszetels, veel meer dan de VVD. In de auto op weg naar een werkafspraak in Amsterdam praat Van Rij over de toekomst van het CDA.

Wat betekent dit verlies voor het CDA?

'Het zijn raadsverkiezingen, geen Kamerverkiezingen. Dit was voorspeld in de peilingen. Aan de andere kant: we staan op 30 Kamerzetels in de peilingen, nu hebben we er 44. Als dat de uitslag wordt, ben je een derde van je aanhang kwijt. Op weg naar de Kamerverkiezingen moet er dus echt iets gebeuren.'

Wat moet het CDA doen?

'Een absolute voorwaarde voor electoraal herstel is dat het kabinet de rit uitzit. De minister-president moet het aureool krijgen van iemand die de zaak afmaakt. Niet van iemand van vallende kabinetten. Dat zal nog niet makkelijk zijn. Hij heeft te maken met een spanningsveld. In de aanloop naar de verkiezingen moet het CDA zich meer gaan profileren en dat gaat altijd ten koste van een andere coalitiepartij. De coalitiegenoten zijn nu al minder stabiel. Desintegratie van de coalitie ligt dan op de loer. Het zal een enorme wijsheid vergen van Jan Peter Balkenende om deze kabinetsperiode met succes af te sluiten.'

Hoe moet het CDA zich profileren?

'De partij moet meer een christen-democratische koers varen en offensief te werk gaan. Ze moeten plannen gaan maken op het gebied van milieu: het idee van het rentmeesterschap weer invullen. Ze moeten voorstellen doen voor een meer samenbindend integratiebeleid met oog voor de islam. Het CDA moet het op zich nemen om betaalbare huisvesting te realiseren. Starters op de woningmarkt moeten geholpen worden.

'Het belangrijkst is dat de partij zich hard moet maken voor een rechtvaardige inkomensverdeling. Het kabinet moet met inkomenscompensatie voor de lage inkomens komen en een slimme mix van lastenverlichting. Dat is waar mensen zich zorgen over maken. Hun inkomen en hun baan. Doe je daar niets mee, dan ben je ziende blind en horende doof.'

Offensief te werk gaan, is dat wel de sterkste kant van de partij?

'Nee, dat niet nee. Het zit in de partij ingebakken dat ze niet snel een offensieve lijn zullen volgen. Het blijft een gefuseerde consensuspartij. Toch zal het moeten.'

Kan Balkenende dat wel?

'Hij kan dat heus wel. Hij heeft in 2002 ook een succesvolle campagne gevoerd. Hij zal de komende maanden moeten investeren in direct contact met de kiezers.'

Heeft het CDA onder druk van de VVD een te hard beleid gevoerd met dit kabinet?

'Het kabinet is heel erg gefocust geweest op het begrotingstekort. Het zeer strikte asielbeleid van Verdonk (Vreemdelingenzaken, VVD) past helemaal niet bij het CDA. Voor de komende verkiezingen moet het CDA niet van te voren vastleggen dat ze met de VVD verder willen. Dat is niet de juiste volgorde. Je moet wel het gevoerde beleid verdedigen, maar niet de coalitie inzet maken van de verkiezingen. Je moet op eigen kracht campagne voeren en zeggen 'stem op ons, dan gaan wij deze zaken voor u regelen'.'

Het lijkt erop dat tenminste een deel van de kiezers bij de gemeenteraadsverkiezingen zijn onvrede heeft geuit over het kabinetsbeleid. Is het beleid wel goed uitgelegd?

'Als je zulke vergaande hervormingen wilt doorvoeren moet je dat goed communiceren aan je burgers en stap voor stap doen. Daar heeft het soms aan ontbroken. De regering heeft een aantal dingen wel erg rauw op het dak laten vallen van mensen.

'De bewindslieden moeten veel meer de zeepkist op om het uit te leggen. Politici maken altijd de fout te denken dat als een wet in de Staatscourant is gepubliceerd, het werk klaar is. Maar dan is de maatschappelijke werkelijkheid nog niet veranderd.'

Wordt bij het CDA, net als bij de VVD, over het leiderschap nagedacht?

'De posities van Verhagen en Balkenende zijn onomstreden. Het CDA heeft helemaal geen probleem qua leiderschap en is een stabiele factor wat dat betreft. Die zegening moet je tellen.'

Wilt u zelf niet wat doen?

'Ik heb zelf nu geen politieke functie en dat wil ik voorlopig zo houden. Of dat voor de eeuwigheid is, dat weet ik niet. Ik word wel eens geraadpleegd door de partij. Dat vind ik een hele eer. Ik ben natuurlijk ook consultant.'

    • Inger Kuin