Harde wereld in zachte taal

In het boekje But Beautiful (1999) van de Britse auteur Geoff Dyer staat een scène die me altijd zal bijblijven, alsof ik er zelf bij was toen het gebeurde, alsof ik van een afstandje toekeek.

Cover van Lady in Satin van Billie Holiday Holiday, Billie

Het is lang na middernacht. Jazzsaxofonist Lester Young en zangeres Billie Holiday staan op een straathoek, ergens op Manhattan. Ze wachten op een taxi. De lucht is koud en vochtig. De verkeerslichten doen Lester aan Kerstmis denken. Perfecte rode en groene lampen in een blauwe hemel. Ze praten niet. Ze wachten alleen maar. Zijn smalle hand in de hare. Billie trekt Lester voorzichtig tegen zich aan. Te zien hoe fragiel en mager en kapot hij is doet haar pijn. Haar lippen raken vluchtig zijn ingevallen wang. Pres (de bijnaam van Young) is de meest zachtaardige man die ze kent. Zijn muziek voelt als een warme stola om haar blote schouders. Ze houdt meer van zijn manier van spelen dan van welke andere saxofonist ook. En misschien houdt ze ook meer van hem dan van wie ook. En dan staat er: “Perhaps you always loved people you never fucked more purely than anyone else. They never promised you anything but every moment was like a promise to be made.'

Deze twee zinnen vind ik zo prachtig. Zo simpel en veelzeggend en waar. Het drukt precies dezelfde kwetsbaarheid uit als het liedje “But Beautiful' dat Billie zingt op het album Lady in Satin dat ze kort voor haar dood opnam. Teleurgesteld in de liefde, maar tegelijkertijd die liefde bezingen op een manier waarop alleen Billie de liefde kan bezingen: slepend, aarzelend, vol overgave. Altijd de belofte van liefde blijven koesteren, want wat is er anders nog? “Love is funny / or it's sad / it's quiet / or it's mad / it's a good thing / or it's bad / but beautiful / beautiful / to take a chance/ and if you fall / you fall.'

But Beautiful van Geoff Dyer is een roman. Samengesteld uit fictieve portretten van jazzlegendes als Young, maar ook van bijvoorbeeld Charles Mingus, Chet Baker en Thelonious Monk. De scenes die Dyer beschrijft en de gedachten en gevoelens die hij zijn personages toedicht zijn geïnspireerd op foto's van de muzikanten en verhalen over hen. Maar verzonnen blijven ze in zekere zin. Een interpretatie van de schrijver die met woorden muziek probeert te maken; net zoals zijn personages dat doen. Ik heb zelden zulk gevoelig en beeldend en suggestief proza gelezen. Proza dat volgens mij ook voor niet-jazzliefhebbers inspirerend is.

Racisme, overmatig drankgebruik en ziektes hebben Lester Young uitgehold. Hij kan amper nog praten. Hij heeft zijn eigen taal uitgevonden, meer een voorzichtig, naar binnen gekeerd murmelen. “Hoe harder de wereld hem toescheen, hoe zachter zijn taal werd, totdat zijn woorden niet meer waren dan mooie ritmische onzin, een prachtig lied dat alleen Lady [Billie Holiday] kon horen.'

En zingen. Alsof de stiltes die ze in het liedje “But Beautiful' laat vallen, voor Lester zijn en voor hem alleen. In die stiltes bestaat de zuivere liefde en vriendschap waar Billie haar hele leven naar verlangde.

And if you fall

you fall.

Geoff Dyer: But Beautiful (North Point Press, euro 15,-). Billie Holidays “But Beautiful' is te vinden op “Lady in Satin' (Columbia/Sony).