De grootste Mozartgek

Mozart is de geniaalste kunstenaar die ooit heeft geleefd, stelt Maarten 't Hart pontificaal in zijn nieuwe boek Mozart en de anderen. Dat is een kwestie van smaak, zou je zeggen, maar 't Hart heeft er een redenering bij. Muziek componeren is naar zijn mening het moeilijkste wat er is, veel moeilijker dan schrijven of schilderen. Er zijn honderden en honderden grote schrijvers en schilders, maar de werkelijk grote componisten zijn op de vingers van een paar handen te tellen. De grootste kunstenaar aller tijden moet dus een componist zijn. Mozart is vervolgens de grootste onder de componisten, omdat hij meer volmaakte meesterwerken op zijn naam heeft staan dan wie dan ook, en omdat hij, anders dan de meeste van zijn collega's, uitblonk in alle genres; van strijkkwartet tot opera en van vioolsonate tot symfonie.

Maarten 't Hart Foto Leo van Velzen Warmond, 22/06/05. Maarten 't Hart, Schrijver. Foto Leo van Velzen Nrc.Hb. Velzen, Leo van

Dit soort eigenzinnige en eigenwijze redeneringen, gespeend van iedere twijfel, bepalen de charme van Mozart en anderen. Het boek bestaat uit twee delen; ruim honderd bladzijden beschouwingen over Mozart, gevolgd door een verzameling stukken over componisten zoals Händel, Haydn, Chopin en vele “anderen'. 't Hart heeft elke maat uit Mozarts reusachtige oeuvre gehoord (180 cd's op de recente heruitgave van de Mozart Complete Edition van Philips). Hij leeft met het werk - op het dwangmatige af. Ligt de schrijver 's nachts wakker en geeft de digitale wekker 3.17 aan, dan denkt hij aan het bijbehorende Köchelnummer (de nummering van de werken van Mozart), in dit geval de Krönungsmesse (KV 317).

't Hart is dus een gids van wie je iets wilt aannemen. Hij is een Mozartgek, maar de liefde heeft hem niet blind gemaakt. Hij heeft een scherpe intuïtie voor de geïnspireerde en minder geïnspireerde momenten van de meester. Saaie en routineuze stukken, zo moet hij toegeven, komen bij Mozart meer voor dan bij Bach. Van Mozarts pianosonates moet hij niet veel hebben, maar het stijkkwartet in A-groot (KV 464) “is veruit het subliemste strijkkwartet ooit gecomponeerd'. Het pianoconcert KV 488 is volgens hem eveneens hors concours. “Zo er al enig bewijs is voor het bestaan van een betere wereld, iets als een hemel, dan is het dit pianoconcert van Mozart.' Zulke formuleringen doen je naar de cd-winkel rennen.

In de visie van de schrijver is Mozart in de eerste plaats de kunstenaar van de liefde en de erotiek. Hij kent aan Mozarts opera's, met hun ongeëvenaarde muzikale karaktertekeningen, dan ook een centrale plaats toe, met La Nozze di Figaro bovenaan. “Alleen bij Mozart vind je échte, warmbloedige erotiek, kom je terecht in dat verwarrende spanningsveld, dat mijnenveld, die slangenkuil van de liefde, en dat heeft soms zelfs iets beangstigends.' Juist omdat menselijke relaties voor Mozart zo cruciaal zijn, is zijn muziek voor meerdere instrumenten boeiender dan de solostukken voor piano.

Zulken flitsen van inzicht worden afgewisseld met persoonlijke anekdotes uit 't Harts muziekleven en beschouwingen over minder urgente kwesties, zoals het onrecht dat de muziek van Mozart bij concerten meestal vóór de pauze staat geprogrammeerd. Toch mag de muziekliefhebber dit boek niet links laten leggen, al was het maar om gewezen te worden op het Divertimento in Es-groot voor viool, altviool en cello (KV 563). Dat is een stuk dat volgens 't Hart in het teken staat van Mozarts gevoelens bij de dood van zijn strenge vader en is “misschien wel' het stuk waarin Mozart “zijn diepste wezen bloot gaf.' Jammer alleen van de clichématige sneren in het boek naar Gustav Mahler, nog altijd een manier waarop de muziekkenner zich van het plebs meent te kunnen onderscheiden, en bovendien groot onrecht voor de componist die volgens de overlevering met de naam van Mozart op zijn lippen is gestorven.

Maarten 't Hart: Mozart en de anderen. De Arbeiderspers, 268 blz. euro 17,95

    • Peter de Bruijn