Slikken om te slapen

'Slaap lekker', staat er op de Nederlandse melatonine-pillen. Dan moet je wel een jetlag hebben, en tientallen tabletten tegelijk slikken.

Mensen met echte slaapproblemen hebben niet zoveel aan een pilletje melatonine. En tegen de verstoring van het dag-nachtritme bij avond- en nachtdiensten werkt het stofje ook al niet. Maar een jetlag kun je er heel goed mee te lijf.

Eén kanttekening: Nederlanders die op vliegreis gaan, moeten hun pil wel eerst bestellen via internet. In de melatoninepillen die in Nederland verkocht worden, zit te weinig melatonine. Niet meer dan 0,1 milligram per tablet.

Melatonine is in de Verenigde Staten een voedingssupplement en mag in farmaceutisch werkzame doses in pilletjes worden verwerkt: 1 tot 3 milligram. Ook 5 milligram is verkrijgbaar. In Nederland mogen geen farmaceutische doseringen in voedingssupplementen op de markt komen. De supplementenfabrikanten stoppen daarom een minimale hoeveelheid (0,1 milligram) in de Nederlandse pillen, maar zetten het in grote letters op de verpakking. Zo liften ze mee op de goede naam die melatonine bij wereldreizigers heeft. Wie Nederlandse waar koopt en wil dat het werkt, moet dus in één keer 10 tot 30, misschien wel 50 pilletjes slikken.

De voedselsupplementen met melatonine claimen net zo vaak de werking tegen jetlag als tegen slaapproblemen. In Nederland is bijvoorbeeld Ultra Snooze populair, met als toevoegingen op de verpakking: 'Slaap Lekker' en 'voor een goede en gezonde nachtrust'. Naast het spoortje melatonine zit er valeriaanwortel-, passiebloem- en hopbelextract in.

Maar tegen slaapproblemen met een medische oorzaak werkt melatonine niet, schreven onderzoekers van de universiteit van Alberta in Edmonton, Canada, vorige maand in de British Medical Journal (18 februari). Ze spoorden melatonine-onderzoeken naar het bestrijden van slaapproblemen met medische oorzaken op. Er waren negen onderzoeken; zes lieten een effect zien. Op een nacht van acht uur sliepen de melatoninegebruikers hoogstens tien minuten langer. Op één nacht heeft dit praktisch gezien geen betekenis, oordelen de onderzoekers.

De Canadezen zochten ook de jetlag- en ploegendienstonderzoeken bij elkaar en concluderen dat ook hier melatonine niet werkt. Maar in een vijf jaar oude Cochrane-review staat dat melatonine wél werkt tegen jetlag na een reis door vijf of meer tijdzones. De internationale Cochrane Society laat strikt geprotocolleerde reviews schrijven om van zoveel mogelijk medische behandelingen vast te stellen of er wetenschappelijk bewijs voor de werking is.

Geneesmiddelenonderzoeker Andrew Herxheimer, een van de twee auteurs van het Cochrane-review, mocht het Canadese onderzoek in de British Medical Journal becommentariëren. Hij verfoeit het op één hoop gooien van ploegendienst- en jetlagonderzoek. Een jetlag loop je eenmalig op en je hebt er ook maar twee dagen echt last van, terwijl avond- en nachtwerk meestal met shifts gepaard gaan die een week duren en dan weer veranderen. Onvergelijkbaar, vindt Herxheimer, die dus achter zijn Cochrane-review blijft staan. Hij weet ook wanneer je de melatonine moet slikken: ongeveer op het moment dat je naar bed wilt in de tijdzone van je eindbestemming. Dus nooit domweg aan het begin van de reis.

Wim Köhler