Debat over de 'grijze zone'

In Montenegro is een debat ontbrand over de vraag wat er moet gebeuren als méér dan vijftig maar minder dan 55 procent van de kiezers in mei bij een referendum instemt met de onafhankelijkheid van Montenegro.

Onder zware druk van de Europese Unie heeft het Montenegrijnse parlement onlangs een wet aangenomen die bepaalt dat het land - nu nog met Servië verbonden in de unie Servië en Montenegro - onafhankelijk kan worden als 55 procent of meer van de opgekomen kiezers dat wil.

Vervolgens is echter een discussie ontbrand over de vraag wat er moet gebeuren als bijvoorbeeld 51 of 53 of 54 procent van de kiezers die onafhankelijkheid wenst. Van de EU moet Montenegro dan in de unie met Servië blijven, ook al wil een democratische meerderheid in het land dat niet. In het debat staat de zone tussen 50 en 55 procent bekend als 'de grijze zone'.

Een leider van de sterk voor onafhankelijkheid agerende regerende Democratische Partij van Socialisten (DPS), Miodrag Vukovic, zei gisteren dat als de uitslag van het referendum in de 'grijze zone' belandt, Montenegro Servië moet vragen in te stemmen met 'een Tsjechoslowaakse scheiding'. Tsjechië en Slowakije gingen in 1993 met wederzijds goedvinden en zonder geweld uit elkaar. Als Servië die oplossing afwijst, aldus Vukovic, moet Montenegro zich eenzijdig onafhankelijk verklaren en proberen door individuele landen erkend te worden; de internationale gemeenschap volgt 'ooit' vanzelf met die erkenning, aldus Vukovic.

Ook de leider van de met de DPS regerende sociaal-democraten, parlementsvoorzitter Ranko Krivokapic, vindt dat Montenegro verder moet ijveren voor onafhankelijkheid als de uitslag van het referendum in de 'grijze zone' valt.

Waarnemers hebben gezegd dat de Montenegrijnen dat niet kunnen, omdat dat een duidelijke schending van de wet zou zijn; wel kan de regering een nieuw referendum voorbereiden over bijvoorbeeld drie jaar. Montenegro wilde al in 2002 onafhankelijk worden; onder druk van de Europese Unie ging het toen een unie met Servië aan, in ruil voor de belofte dat het zich drie jaar na de oprichting van die unie in 2003 in een referendum over de onafhankelijkheid zou mogen uitspreken.

Officieel heeft de regering niets gezegd over haar plannen voor het geval de meerderheid voor onafhankelijkheid boven vijftig maar onder 55 procent van de kiezers blijft. Premier Milo Djukanovic, de belangrijkste voorvechter van de onafhankelijkheid, vindt het debat over de 'grijze zone' 'tijdverspilling' omdat hij er zeker van is dat meer dan 55 procent van de kiezers voor onafhankelijkheid is. Het debat 'leidt onnodig de aandacht van de Montenegrijnen en de internationale gemeenschap af', zei hij. President Filip Vujanovic wees er gisteren op dat bij de laatste parlementsverkiezingen, in 2002, de partijen die vóór de onafhankelijkheid waren, 56,88 procent van de stemmen kregen en dat die meerderheid in mei alleen maar groter kan worden.