Machtsstrijd Volkswagen blijkt kille afrekening

Volkswagen hield gisteren een toelichting op de jaarcijfers. Maar de media waren meer in de vraag geïnteresseerd of topman Bernd Pischetsrieder van plan is de handdoek in de ring te gooien. “Waarom zou ik?“

Pischetsrieder (links) en Piëch bekijken een nieuwe VW-motor. Foto Bloomberg Volkswagen Chief Executive Bernd Pischetsrieder, left, shows his predecessor Ferdinand Piech a Volkswagen engine at the IAA Frankfurt Car Show in Frankfurt, Germany, Monday, September 12, 2005. Volkswagen AG, whose earnings have fallen for three years in a row, plans to introduce five new models at the Frankfurt International Motor Show this week, adding to global overcapacity that's eroding carmakers' profits. Photographer: Adam Berry/Bloomberg News BLOOMBERG NEWS

In de top van Europa's grootste autoconcern Volkswagen heerst een verbeten machtsstrijd. Inzet is de positie van topman Bernd Pischetsrieder, bij BMW weggestuurd om het miljardenechec bij de Britse dochter Rover, maar bij Volkswagen weer in ere hersteld door voormalig topman Ferdinand Piëch. Hij haalde Pischetsriebij VW binnen als de nieuwe kroonprins. Maar Pischetsrieder is nauwelijks op het pluche beland of Ferdinand Piëch ontpopt zich, dit keer in de rol van president-commissaris, als de grootste tegenstander van VW's nieuwe topman.

De strijd om de macht bij VW vertoont alle ingrediënten van een kille afrekening. Pischetsrieder stelde zich gisteren tijdens een toelichting op de jaarcijfers in Wolfsburg de retorische vraag: “Waarom zou ik bij Volkswagen moeten vertrekken? Ik zie daar weinig reden voor.“ Het lijkt na alleszins acceptabele cijfers - die alleen maar tot stand konden komen na harde bezuinigingsingrepen van de topman - een terechte constatering. Maar zijn tegenstanders vormen een hecht machtsblok.

Volkswagen is al voor de Tweede Wereldoorlog opgericht als werkgelegenheidsproject. Na de oorlog is die politiek door de deelstaat Nedersaksen en de Bondsrepubliek voortgezet. Bij geen autofabrikant in Duitsland is door de jaren heen door de directie, politiek en vakbonden zo intensief handjeklap gespeeld als bij VW. Het gevolg was dat een sociaal voorbeeldig bedrijf ontstond dat niet de wetten van de markt volgde en daardoor in de moordende concurrentiestrijd in de auto-industrie achterop raakte. VW produceert momenteel te duur en te veel. De van DaimlerChrysler overgekomen saneerder Wolfgang Bernhard, die bij Chrysler in Detroit al 26.000 man naar huis stuurde, maakt van zijn hart geen moordkuil. Wat hem betreft moet het arbeidsbestand van Volkswagen de komende jaren met minimaal 20.000 mensen omlaag.

Maar harde ingrepen, waarmee de problemen elders in de auto-industrie worden opgelost, liggen bij VW een stuk gecompliceerder. De deelstaat Nedersaksen bezit 18 procent van de aandelen van Volkswagen en beschouwt het bedrijf als één groot werkgelegenheidsproject. De deelstaat heeft een groot aantal commissarissen bij VW die de werknemersbelangen scherp in het oog houden. Piëch verklaarde afgelopen week vilein: “Ik heb nog niet eerder meegemaakt dat een topman die zoveel werknemers tegen zich heeft als Pischetsrieder, kan blijven.“

Pischetsrieder maakte gisteren tijdens de vergadering in Wolfsburg een knieval voor de werknemers. “Natuurlijk zijn zij belangrijk. Maar waar ik voor wil waarschuwen is dat we in Duitsland in een situatie terechtkomen zoals in de VS. Daar is de lokale auto-industrie als GM en Ford in grote problemen terechtgekomen door de concurrentie die efficiënter werkt. Als we geen maatregelen nemen kan dat in Duitsland ook gebeuren.“

Ooit deelden Piëch - over wie het verhaal gaat dat hij op de achterkant van een envelop in één beweging een nieuw aandrijfsysteem van een Audi kan tekenen - en Pischetsrieder hun voorliefde voor techniek. Nu zijn het tegenstanders. Miljardair Piëch - erfgenaam van het Porsche-fortuin - heeft Porsche binnengehaald als nieuwe aandeelhouder bij VW. Ook heeft Piëch Herbert Neumann van Duitslands machtigste vakbond IG Metall benoemd in het bestuur van VW.

Audi-topman Winterkorn, VW-bestuurder Bernard of Porsche-topman Wiedeking lopen zich volgens de Duitse pers in de coulissen al warm om Pischetsrieder op te volgen.