Enron: geen scrupules, geen moraal

“Keep making us millions', moedigde topman Kenneth Lay van de Amerikaanse energiegigant Enron zijn handelaren aan, toen zij eind jaren tachtig door de autoriteiten werden berispt wegens onoorbare handelspraktijken. Geen scrupules, geen moraal: Lays aansporing is kenmerkend voor Enron, het concern dat eind 2001 met een splinterende klap failliet ging.

Enron-topman Jeffrey Skilling poseert voor de nieuwbouw scene uit de film Enron: The Smartest Guys in the Room FOTO: A-Film A-Film

20.000 werknemers verloren hun baan en hun al spaargeld. Accountant Arthur Andersen, een van de grootste kantoren ter wereld werd in het kielzog van de zinkende Titanic uit Texas mee de diepte in gezogen. Tientallen miljarden dollars aan bedrijfswaarde gingen in rook op, sterker nog: ze bleken al die jaren dat Enron de lieveling was van Wall Street nooit te hebben bestaan.

Enron is zonder twijfel een van de meest spraakmakende faillissementen uit de Amerikaanse geschiedenis. Alles komt hier samen: de renaissance van de vrije markt onder Ronald Reagan, het Texaanse nepotisme van de Bush-dynastie, de creatieve boekhouderij van de dotcom-periode en de haast sektarische vereenzelviging met het bedrijf die van de moderne werknemer wordt verwacht. Met zulke ingrediënten lijkt makkelijk een smakelijke documentaire te maken, maar regisseur Alex Gibney gaat met Enron: the Smartest Guys in the Room veel verder. Insiders komen aan het woord, hij heeft video's van binnen het bedrijf in handen gekregen en alle hoofdpersonen - Lay, maar ook de mede-hoofdrolspelers Jeffrey Skilling en Andrew Fastow - worden goed uitgetekend.

Gibney is er in geslaagd een een complex economisch onderwerp overtuigend voor een groot publiek neer te zetten. Niet voor niets werd Enrongenomineerd voor een Oscar in zijn genre. Al zal het publiek om te weten hoe de fraude nu exact in zijn werk ging toch het gelijknamige boek van Peter Elkind en Bethany McLean moeten lezen waarop de film is gebaseerd.

Verwacht van deze documentaire geen activistische pamfletterie à la Michael Moore - goddank niet. Het verhaal van Enron hoeft niet te worden aangedikt, want de werkelijkheid is bizar genoeg. Al was het maar vanwege de onwaarschijnlijke reeks van Enron-gebeurtenissen die er toe leidde dat de conservatieve Oostenrijkse bodybuilder Arnold Schwarzenegger het kon schoppen tot gouverneur van het libertijnse Californië.

Enron: the Smartest Guys in the Room. Regie: Alex Gibney. In: Movies, Amsterdam; Lux, Nijmegen; L. Hartlooper, Utrecht.