“Dit biedt de VVD juist goede groeikansen'

Twijfel heeft toegeslagen bij de VVD na de tegenvallende verkiezingsuitslag. Ed Nijpels: “Zouden we niet beter oppositie kunnen voeren?“

In het Amsterdamse café de Heeren van Aemstel probeert VVD-kopstuk Jozias van Aartsen zijn teleurstelling rond de klok van half elf nog verborgen te houden. Hij doet zich voor als de optimistische fractievoorzitter en politiek aanvoerder van de liberalen. De kroeg vol sympathisanten roept hij nog hoopvol toe dat hij de einduitslag wil afwachten en hij dankt alle VVD'ers voor hun geweldige inspanningen. Op dat moment is de uitslag van ruim de helft van alle gemeenten bekend. Dan is al duidelijk dat de liberalen 68 raadszetels verliezen. Van Aartsen verlaat gehaast het café voor het lijsttrekkersdebat elders in Amsterdam, zonder op dat nieuws in te gaan.

Naarmate de avond verstrijkt, wordt de stemming in de Heeren van Aemstel somberder. De eerste die zijn twijfels uit, is VVD'er Frank de Grave, oud-minister van Defensie. Hij vindt het “verbazingwekkend“ dat Van Aartsen nog zo hoopvol is. Hij zegt over diens mogelijke lijsttrekkerschap: “Daar moeten we nog maar een nachtje over slapen.“ En op de vraag of Van Aartsen zich deze uitslag aan moet trekken, antwoordt De Grave: “Hij is de aanvoerder.“

Eerder op de avond komt de peiling over het stemgedrag van burgers bij eventuele landelijke verkiezingen als een geschenk uit de hemel. Want op het moment dat de liberale kopstukken in de Heeren van Aemstel achter de microfoon worden geroepen, kunnen ze die peiling mooi gebruiken als bliksemafleider voor de slechte tussenstand. De einduitslag die duidelijk maakt dat de VVD is gezakt van 1.374 naar 1.246 zetels staat pas een paar uur later vast.

Het gaat zo slecht nog niet, roept campagneleider Mark Rutte tegen tienen het café vol ietwat beteuterde liberalen toe. “Oude peilingen gaven ons steeds 23 Kamerzetels, nu krijgen we er 26. Dat lijkt iets beter“, houdt hij zijn gehoor nog monter voor. Op dat moment heeft presentator Ferry Mingelen op de televisie net onderstreept dat de landelijke peiling niets met de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen te maken heeft, maar de VVD'ers laten deze strohalm niet los.

Tijdens zijn vertrek voor het lijsttrekkersdebat zegt Van Aartsen snel nog met een strak gezicht: “Het valt best mee.“ Hij voegt toe nog steeds van plan te zijn zich als lijsttrekker voor de Tweede-Kamerverkiezingen te kandideren.

De bewindslieden die nog wat napraten in de Heeren van Aemstel volgen de afgesproken optimistische lijn. “Het verlies is beperkt als je weet dat de populariteit van het kabinet op haar dieptepunt zit“, zegt de liberale Defensieminister Kamp. “Dit biedt ons juist goede groeikansen in de aanloop naar de landelijke verkiezingen.“

Aan een tafeltje neemt oud-fractievoorzitter van de liberalen Ed Nijpels de avond nog eens door. Hij zoekt naar antwoorden op vragen voor de lange termijn. De kans dat het CDA en de VVD in 2007 opnieuw de meerderheid halen, lijkt hem nu wel klein. Dan zou de VVD zich moeten afvragen of het niet beter is om oppositie te voeren, meent hij.

De VVD ontkomt niet aan de vraag hoe het zo ver heeft kunnen komen. Minister Hoogervorst denkt dat zijn nieuwe zorgstelsel wel een negatieve invloed op het stemgedrag van mensen heeft gehad. “Ze ervaren het als een achteruitgang, de voordelen moeten nog zichtbaar worden.“

Een andere verklaring voor het verlies is de verkiezingscampagne. De VVD blunderde, zoals met de onroerendezaakbelasting. De vrijdag voor de verkiezingen komt daar de uithaal van erelid Wiegel naar D66 nog eens bij. Dat doet Wiegels populariteit als eventueel premier geen goed, blijkt uit de peiling gisteren. Van Aartsen heeft daar echter geen garen bij kunnen spinnen. Hij blijkt nog minder geliefd als mogelijke premier.

Van Wiegel heeft Van Aartsen meer last dan steun gehad. Ed Nijpels, in 1982 de opvolger van Wiegel als fractievoorzitter, zegt in de Heeren van Aemstel: “Ik weet uit ervaring dat het lastig is om te leren leven met de uitstraling die Wiegel heeft.“

Volgens VVD-lid Jan Bleijendaal moet de VVD zo snel mogelijk één duidelijke voorman hebben. “Bij de PvdA is het Bos, Bos, Bos. Bij de SP Marijnissen, Marijnissen, Marijnissen. Dat mist de VVD.“