Zelfmoord Babic klap voor aanklagers

De zelfmoord van Milan Babic, oud-leider van de Kroatische Serviërs, is een slag voor de aanklagers van het Joegoslavië-tribunaal: hij moest nog getuigen in diverse processen.

De zelfmoord van Milan Babic in het VN-cellenblok van de Scheveningse gevangenis leidde gisteren in het Joegoslavië-tribunaal tot een discussie over de bewaking van kroongetuigen. ‘Dag en nacht onder de camera met dit soort getuigen’, vindt bijvoorbeeld een medewerker van hoofdaanklager Carla Del Ponte.

Zondagavond pleegde de vroegere leider van de Kroatische Serviërs zelfmoord. Volgens een woordvoerder van president Fausto Pocar van het tribunaal is om de dertig minuten in de cel van Babic gekeken, de gebruikelijke procedure. Om 18.00 uur leefde Babic nog. Om 18.30 uur werd hij dood aangetroffen. Het VN-hof heeft inmiddels een intern onderzoek ingesteld.

Babic had gisteren moeten getuigen in de rechtszaak tegen zijn opvolger, Milan Martic. Deze politieke leider van de Kroatische Serviërs wordt verdacht van oorlogsmisdaden. De rechtszaak is onderbroken tot morgen.

Babic is een kroongetuige van het VN-hof. Hij getuigde in 2002 tegen de vroegere Joegoslavische president Slobodan Milosevic, met wie hij ooit nauwe banden had. Eerst getuigde hij anoniem, later stond hij bekendmaking van zijn naam toe. ‘Jij hebt de schande over de Serviërs gebracht’, zei Babic tegen Milosevic. ‘Jij hebt de Kroaten en moslims onheil gebracht.’

Nadat hij in de zomer van 2004 tot een gevangenisstraf van dertien jaar was veroordeeld, getuigde Babic ook tegen een van de voormalige leiders van de Bosnische Serviërs, Momcilo Krajisnik. Deze vroegere vertrouweling van Radovan Karadzic wordt verdacht van volkerenmoord.

Babic zou nog als getuige worden opgeroepen in een aantal belangrijke rechtszaken. Zo had hij kroongetuige moeten zijn in het proces tegen de extreem-rechtse Serviër Vojislav Seselj. Daarnaast zou Babic getuigen tegen twee voormalige leiders van de Servische geheime dienst, Jovica Stanisic en Franko Simatovic.

Babic is ‘een van de meest cruciale en goed ingevoerde getuigen van de aanklagers’, zegt tribunaal-deskundige Edgar Chen van de Coalition for International Justice. Het feit dat hij niet meer als getuige kan worden opgeroepen, heeft volgens Chen ‘enorme gevolgen’ voor de komende rechtszaken.

Deze opvatting wordt gedeeld door medewerkers van hoofdaanklager Carla Del Ponte. In het tribunaal was gistermorgen de schok groot toen de zelfmoord van Babic bekend werd gemaakt. Ook medewerkers van de rechters pleitten direct voor een permanente videobewaking van deze kroongetuigen in het VN-cellenblok.

Sinds een paar maanden hebben de Verenigde Naties een nieuwe afdeling gehuurd binnen de strafgevangenis in Scheveningen. De cellen zijn moderner en er zijn meer mogelijkheden voor permanente bewaking. Omdat er, volgens tribunaal-woordvoerder Aleksandra Milenov, ‘geen aanwijzingen’ waren dat Babic zelfmoord zou plegen, zat hij in een cel waar geen permanente controle was.

Babic ‘Babic werd bedreigd in cellencomplex'

De Servische krant Blic schrijft dat Babic werd bedreigd door andere gevangenen die hem als een verrader beschouwden. Hij zou zich al direct na zijn overbrenging naar Den Haag in november 2003 onveilig hebben gevoeld. Volgens Blic was hij gehuisvest op de afdeling waar ook verdachten zaten tegen wie hij moest getuigen of tegen wie hij al had getuigd. Juist gisteren had hij als getuige moeten optreden in het proces tegen Milan Martic, zijn opvolger als president van de ‘republiek' van de Kroatische Serviërs.

Het beleid van het Joegoslavië-tribunaal is juist om te voorkomen dat mensen die tegen anderen getuigen, in dezelfde afdeling worden opgesloten. Overdag zijn de deuren van de cellen niet dicht - met uitzondering van de lunchpauzes van de bewakers - en daardoor kunnen de verdachten elkaar ontmoeten.

Babic zit zijn straf van dertien jaar uit op een onbekende locatie omdat hij bang is voor vergeldingen. Hij sloot een akkoord met de aanklagers van het Joegoslavië-tribunaal. Hij legde - in ruil voor strafvermindering - een gedeeltelijke bekentenis af en toonde zich bereid te getuigen in andere zaken. Dat leidde zowel in Kroatië en Servië, als in de gevangenis in Scheveningen tot onbegrip.

In Servië is met woede gereageerd op de zelfmoord van Babic. Kranten tekenen aan dat als een verdachte in een Servische cel zelfmoord zou hebben gepleegd, de internationale gemeenschap dat de Servische regering ernstig zou aanrekenen.

De Servische vice-premier Rasim Ljajic, die verantwoordelijk is voor contacten met het VN-hof, zei dat ‘onze perceptie van het tribunaal hierdoor niet wordt verbeterd’, maar dat integendeel ‘het wantrouwen van de meerderheid van de Serviërs onvermijdelijk wordt vergroot’ door de zelfmoord. De Servische media concluderen eveneens dat het toch al slechte imago van het Joegoslavië-tribunaal meer schade oploopt.